Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dalka Isu-tagga Imaaraatka Carabta kaga qeyb galay Shirka ku saabsanaa Amniga Soomaaliya oo ay ka qeyb galeen dalalka sida dhow u taageera amniga dalka, kuwaasi oo ay ka mid yihiin Imaaraadka Carabta, Qatar, Mareykanka, UK iyo Turkiga. Shirka ayaa diiradda lagu saaray sidii dowladda Soomaaliya looga taageeri lahaa dagaalka ka dhanka ah argagixisada iyo isku xirka kaalmada dhinaca amniga ee caalamka, iyadoo Madaxweynaha Jamhuuriyadda uu aad ugu nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay ilaalinta xasilloonida gobolka iyo in laga fogaado wiiqidda guulihii adkaa ee laga soo hoyay dagaalka ka dhanka kooxda Argagixisada ah ee Al-shabaab, taasi oo imaanaysaa haddii aan la ixtiraamin madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, isagoo ula jeeda “ waxaan dagaal adag kula jirnaa Koxda Khawaarijta ah, waxaase hadda soo cusboonaaday cadowtinimo aan iska ilownay ee ka dhaxeyn jirtay Soomaaliya iyo Itoobiya, kadib markii ay soo damaacisay dhulka iyo badda Soomaaliya”.
Labaatankii sano ee la soo dhaafay, Soomaaliya waxaa burburiyay Al-Shabaab, oo xiriir la leh Al-Qaacida, taasoo ka dhigtay mid ka mid ah dalalka ugu khatarta badan Adduunka. Si kastaba ha ahaatee, maamulka Somaliland weli ma aqoonsana waddan kasta. Dawladaha reer galbeedku ma aqoonsan doonaan ilaa wadamada Afrika, laakiin madaxda qaarada ayaa hakad galiyay, ka dib siyaasadii soo jireenka ahayd ee Midowga Afrika ee ka dhanka ahaa dib u habeynta xuduudaha qaranka ee laga dhaxlay gumaystayaashii.
” Soomaaliyeey dhulka haddii uu na dhaafo noo soo noqon maayo, maanta ayuu gacanteenna ku jiraa yaanu na dhaafin, war qof kasta oo Soomaali ahaw da’ kasta ahaw, maqaan kasta la haw, meel kasta caalamka iyo Soomaaliya gudaheeda uga noolow, waxaana maanta isku direynaa is fareynaa waxay tahay carada, dhulkeenna aan ilaashano,” ayuu yiri Madaxweynaha, waxaa kaloo uu Madaxqweyune Xasan kal hore Khudbaddiisa ku sheegay in Khawaarijta dadka Soomaaliyeed dagaalka kula jiraan iyo dowlada Itoobiya ay yihiin laba cadow oo duulaan ku ah madaxbanaanida, gobnimada iyo midnimada dalka iyo dadka Soomaaliyeed, wuxuuna tilmaamay in dowlad iyo shacaba diyaar loo yahay difaaca sharafka iyo dhowrista Qaranimada Soomaaliya.
Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa dhammaadkii sannadkii tagay waxay ku qabatay Xarunta Qaramada Midoobay ee magaalada New York Shirka Amniga Soomaaliya, waxaa ka sii horreeyay mid isla noociisa ah oo lagu qabtay Dalka aan walaalaha nahay ee Turkiye, kaddib markii cunaqabateynta hubka laga qaaday dalka, kaasi oo looga hadlay sidii Soomaaliya looga taageeri lahaa in ay isku filnaasho amni u gaarto, iyadoo loo marayo dhismaha iyo qalabeynta Ciidamada Qalabka Sida.
Warbixin Bille ah ee ay soo saartay xafiiska Qaramada Misoobay ee Soomaaliya (UNSOM) ayay kaga hadashay xaaladda amni ee Soomaaliya waxayna ku xustay in Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee QM oo dhawaan booqdey Soomaaliya uu aad u muujiyay Taageerada Howlgaleed, Atul Khare, ayaa booqdey Soomaaliya si uu u muujiyo doorka UNSOS iyo taageerada ay siiso Howlgalka Ku-meel gaar ka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS) iyo ciidamada amniga Soomaaliya, isaga oo kulamo la yeeshey saraakiil Soomaali iyo kuwa Modwga Afrika ah, waxaa uu rajo-wanaag ka muujiyey mustaqbalka Soomaaliya, waxaana uu carrabka ku adkeeyey baahida loo qabo in UNSOS ay dhisto kartida ayna taageero dhinaca howlgalka ah siiso ciidamada amniga.
UNSOS waxaa si firfircoon ay Dowladda Federaalka Soomaaliga gacan uga siineysey sii wanaajinta awoodaha Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed, Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, iyo rayidka ka shaqeeya meelaha muhiimka ah. In ka badan 500 muwaadiniin Soomaaliyeed ah ayaa ay tababarro kala duwan siisey UNSOS. UNSOS waxaa ay sidoo kale maamushaa Sanduuqa Amaanada Soomaaliya (the Somalia Trust Fund) oo xuddun u ah bixinta taageero aan hub aheyn oo la siiyo Ciidamada Amniga Soomaaliya ee howlgallada kala qeybqaata ciidamada ATMIS, hase yeeshee, Sanduuqa Amaanada oo aan heysan kheyraad ku filan ayaa caqabad ku noqotey ballaarinta taageerada – intii uu joogey Muqdisho, ayaa Mr. Khare waxaa uu dhammaan Dowladaha Xubnaha ka ah QM waxaa uu ugu baaqey in ay dhaqaale ku biiriyaan Sanduuqa Amaanada ah, si loo hubiyo in mustaqbalka ay jiraan tallaaboyinka amni ee loo baahan yahay.
Dhinaca kale Warbixin kale ayaa iyadana tilmaameysa in Ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay dhamaadkii bishii December dib ugala wareegay kooxda Khawaarijta ah Shabaab magaalooyinka Ceeldheer iyo Masagawaay oo ku taalla bartamaha maamulka Galmudug, iyadoo guulo la taaban karo laga gaaray dagaalka. Masagaway ayaa qiyaastii 270 KM dhanka waqooyi bari kaga beegan magaalada Muqdisho, waxaana ku yaala saldhig ciidan, waxaana ka dhacay dagaallo culus oo u dhaxeeyay ciidamada dowladda iyo maleeshiyaad deegaanka ah, waxaana muddo afar bilood ah gacanta ku hayay Al-Shabaab, kadib markii ay ka soo baxeen kuwa Dowladda.
“Argagixisada Al-Shabaab waa laga saaray magaalooyinka Ceeldheer iyo Masagawaay, howlgallada lagu baacsanayo ayaa hadda ka socda dhowr jiho oo ku yaalla bariga gobolka Galguduud,” ayuu yiri Wasiir ku xigeenka Wasaaradda Warfaafinta Dhaqanka iyo Dalxiiska Soomaaliya, C/raxmaan Yuusuf Al-Cadaala. , ayaa lagu yiri warbixin uu daabacay wargeyska The EastAfrican.
Warbaahinta dowladda Soomaaliya ayaa guushan ku tilmaantay “wax kasta oo muhiim ah”. Iyadoo Masleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab ay isaga carareen magaalooyinka Ceeldheer iyo Masagaway ayaa ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa deegaanka waxa ay ku dileen tobaneeyo ka mid ah ciidamadaasi howlgal ka dhacay deegaan ku dhow degmada Caad ee gobolka Mudug. Ciidamada ayaa ku sii siqaya dhanka Camaara, iyagoo baacsanaya haraadiga Al-Shabaab ee baxsadka ah, sida ay sheegtay Warbaahinta dowladda.
Guulahan ayaa yimid dhowr todobaad kadib markii ciidamada Soomaaliya ay dileen 33 Khawaarij oo ka tirsan Al-Shabaab tiro kalena ay ku dhaawaceen howlgal gaar ah oo ka dhacay meel u dhow degmada Xarardheere oo ah magaalo muhiim ah oo ku taal badweynta Hindiya. Al-Cadaala ayaa sheegay in ciidamada ay la beegsadeen saldhiga koowaad ee kooxdaasi, islamarkaana ay burburiyeen xaruntii ay ku sugnaayeen, islamarkaana ay gacanta ku dhigeen hub badan. “Waxaan u mahadcelineynaa doorka ciidamada deegaanka iyo kuwa XDS (Ciidanka Xoogga dalka Soomaaliyeed) ay ka qaateen sidii ay uga takhalusi lahaayeen Argagixisada aaggaasi ku sugan,” ayuu yiri Al-Cadaala.
Howlgalkii ugu dambeeyay ayaa yimid maalmo kadib markii ciidamada dowladda oo gacan ka helaya saaxiibo caalami ah ay 60 ka tirsan Al-Shabaab ku dileen meel u dhow magaalada Halgan ee maamulka Galmudug.
“Si kastaba ha ahaatee, Soomaaliya ayaa bishii Sebtembar ka codsatay Qaramada Midoobay in dib loo dhigo Wajiga labaad ee dhimista sababo la xiriira weerarrada argagixisada ee ka socda gobollada koonfurta iyo bartamaha dalka. Dhammaan ciidamada ATMIS-ta ayaa la qorsheeyay inay ka baxaan Soomaaliya bisha December 2024. La wareegidda madaxtooyada ayaa dadka qaarkiis u arkaan inay muujinayso isku-kalsoonaanta iyo cufnaanta ciidamada Soomaaliya”, sida ay qortay African Defense Forum ee Wsaaraddav Arrimaha Dibadda ee Dowladda Maraykanka. “Guulihii ugu dambeeyay ee ay Soomaaliya gaartay ayaa yimid ka dib markii milatariga bishii September ay beddeleen xeeladaha ka dhanka ah al-Shabaab xilli ay sii kordhayaan weerarada ay geysanayaan xagjiriinta”, ayay sii raacisay Warbixinteeda.
