Soomaaliya ayaa beesha caalamka ugu baaqday inay taageero dheeraad ah siiyaan, si ay u wajahdo caqabadaha halista ku ah qaranimadeeda iyo xasiloonideeda, iyadoo khudbad uu ka jeediyay golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay, Wasiirka arrimaha dibadda, Danjire Axmed Macallin Faqi, waxaana uu ku daray inay Soomaaliya wajaheyso isku dayo ay Itoobiya si sharci darro ah ugu xad-gudbeyso dhulkeeda, ciidanka la-dagaallanka argagixisada si ay ugu caddeeyaan dhaq-dhaqaaqooda, taasoo uu ku tilmaamay inay tahay mid lagu qarinayo balaarinta iyo xukunka.
Wasiirku waxa uu caddeeyay in dowladda Soomaaliya ay si bareer ah uga qeyb qaadatay wadahadalo dublamaasiyadeed oo ay wadeen wadamada saaxiibka sida Turkiga, iyagoo raadinaya xal nabadeed, waxa uu sidoo kale xusay in dhaq-dhaqaaqyada Militari ee ka hor imaanaya shuruucda caalamiga ah ay khatar ku yihiin xasiloonida gobolka, wuxuuna ku nuux-nuuxsaday muhiimadda ay leedahay sii socoshada wada shaqeynta Soomaaliya iyo Qaramada Midoobay, gaar ahaan xilliga kala guurka ah, isagoo xusay in si weyn loogu mahadcelinayo doorka howlgalka Qaramada Midoobay ee taageerada xasiloonida dalka sanadihii la soo dhaafay.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Mudane Fiqi ayaa u mahadceliyay hoggaanka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay oo ah Dalka Switzerland, islamarkaana ammaanna u jeediyay Danjire Sania Strasi doorkii ay ka qaadatay doodihii hore, wuxuu sidoo kale xusay wadatashiyada qaran ee ka socda Soomaaliya, oo uu hoggaaminayo Madaxweynaha Soomaaliya Dr. Xasan Sheekh Maxamuud, kuwaasi oo ujeedkoodu yahay horumarinta maamulka loo wada dhan yahay iyo dib-u-habeynta doorashooyinka.
Wasiir Fiqi waxa uu si xooggan u diiday sheegashada dhuleed ee Itoobiya, isagoo ku eedeeyay inay ka faa’iidaysanayso la dagaallanka argagixisada sidii marmarsiiyo ay dhul ugu qabsan laheyd, wuxuuna sidoo kale soo bandhigay in la qabtay hub sharci-darro ah oo Itoobiya ka yimid, kuwaasi oo hurinaya dagaallo maxalli ah oo awood siinaya kooxaha xagjirka ah, isagoo tallaabooyinkan ku tilmaamay xadgudub cad oo lagu sameeyay madaxbannaanida Soomaaliya.
Wasiirka ayaa qiray taageerada Howlgalka Ku-meel Gaarka ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), wuxuuna xoogga saaray howlgallada xooggan ee ka dhanka ah Al-Shabaab iyo ISIS, iyadoo adeegyada dowladeed lagu ballaariyay deegaannada la xoreeyay. Wuxuu mar kale xaqiijiyay sida ay Soomaaliya uga go’an tahay la shaqaynta Qaramada Midoobay ee dhinacyada amniga iyo maamulidda iyadoo waddanku ku jiro marxalado muhiim ah.
Dhinaca kale Dowladaha Qatar, Turkiga, Imaaraadka Carabta, Ingiriiska iyo Mareykanka oo Soomaaliya ka taageera dhinaca Ammaanka ayaa kulan ay ku yeesheen magaalada Washington ee dalka Mareykanka, waxayna mar kale ku celiyeen inay lama taabtaan tahay Madaxbannaanida Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya iyo Midnimada dhuleed, waxayna isku raaceen inay ka soo horjeedaan wax kasta oo qal qal iyo xasilooni daro ka abuuri kara Geeska Afrika.
Wadamadaan ayaa sidoo kale dowladda Turkiga ku bogaadiyay dadaalada ay ku doonayso inay ku dajiso xaalada xilli Turkiga uu marti galiyay labo shir oo loo qabtay Soomaaliya iyo Itoobiya, shirarkaas oo dowladda Soomaaliya ay ku caddeysay mowqifkeeda ah ‘in aysan ka gor gortamayn in Itoobiya ay ka laabato damaceeda xadgudubka ah’.
Kulaan ayaa waxaa ka qayb galay masuuliyiin ka tirsan dowladda Federaalka ah, iyadoo lagu soo dhaweeyay dadaalada dowladda Soomaaliya ee ku aadan diyaarinta iyo isku dabaridada ciidan Qaranka oo lagula xisaabtami karo xasiloonida wadanka, iyadoo inta uu socday kulanka ayaa looga hadlay baahida deg dega ah ee loo qabo in la dhammeystiro qorshayaasha cusub ee howlgalka xasilinta iyo taageerada Midowga Afrika ee Soomaaliya, si loo soo afjaro howlgalka ATMIS ee Midowga Afrika ee Soomaaliya, waxayna Wadamadaan Soomaaliya ka caawiya dhinaca Amniga ayaa isku raacay shirka xiga oo ah shireka 8-aad in lagu qabto magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya.
Midowga Afrika ayaa wali go’aan ka gaarin Dalalaka Ciidamada ku biirun doona howlgalka soo socda ee taageerada iyo xasillinta Midowga Afrika ee (AUSSOM), kaasi oo la doonayo in 2025-ka uu ka bilowdo Soomaaliya, iyadoo Dowladda Soomaaliya ay weli ku adkeysaneysa in Itoobiya laga saaro ciidamada howlgalkaas qeybta ka noqonaya, haddii aanay Ethiopia ka laaban heshiiskii ay la gashay Somaliland bishii Janaayo ee sanadkan.
Taliyaha ugu sarreeya ciidamada Mareykanka ee Afrika General Michael Langley ayaa la weydiiyay su’aal aheyd ma laga yaabaa in Mareykanka uu ku biiro howlgalka Soomaaliya?, Taliyuhu wuxuu meesha ka saarayaa ku lug lahaanshaha Mareykanka ee xilliga kala guurka ah ee ciidamada Midowga Afrika ee dhammaadka sanadkan.
Madaxa ciidanka nabad ilaalinta ee ATMIS, danjire Souef Mohamed El-Amine, ayaa golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay uga warbixiyay arrimaha Soomaaliya, waxa uu u mahadceliyey Ciidamada Ammaanka Soomaaliya iyo Shaqaalaha ATMIS-ka sida ay ugu heelan yihiin nabadda, geesinimada & maamuuska geesiyaasha dhintay si ay u sugaan mustaqbalka Soomaaliya.
SRCC waxay qeexday dib-u-habeynta maamulka, oo ay ku jiraan dib-u-eegista Dastuurka Ku-meel-gaarka ah iyo Hindise-sharciyeedka cusub ee lagu dhisayo Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka. Tallaabooyinkani waxay xoojin doonaan hannaanka dimuqraadiyadda Soomaaliya, waxayna kor u qaadi doonaan daahfurnaanta, iyo xakamaynta hubka, waxayna bogaadisay howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab ee la xoojiyay ee Soomaaliya, kuwaasi oo lagu burburiyay saldhigyadii nabad-diidka, laguna ciribtiray hoggaamiyeyaashii muhiimka ahaa.
By. C/lahi Ruush
