Dowladda Soomaaliya ayaa dhawaanahaanba soo saareysay sharciyo lagu sugaayo Ammaanka Dalka iyo xasiloonida Caasimadda Dalka ee Muqdisho, kuwaasi oo dhammaantood u muuqday inay dhaqangaleen, waxaana ka mid ah sharciga nuxurka xakameynta Hubka, kaasi oo qeyb weyn ka qaatay ammaanka iyo xasiloonida Magaalada Muqdisho,iyadoo ay aad u mahdiyeen shucuubta ku nool Caasimadda Dalka ee Muqdisho, waxaana bar-bar socda nidaanka kale oo lagu xakameynayo qul-qulka Hubka sharci-darrada ah.
Hubka sharci darrada ah intii uu dalka ku soo qul-qulaayay hub fara badan kaasi oo waxyeello baahsan loogu geystay Muwaadiniin Soomaaliyeed oo aan waxaba galabsan, sidaasi awgeed Xarunta Daraasaadka Istiraatiijiyadeed ee Afrika ayaa dhawaan soo bandhigtay tirakoobka dadka ku dhintay weerarada kooxaha Argagixisada oo ay ka geysteen Soomaaliya Sanadihii 2021-kii iyo 2022-kii, Xaruntaan ayaa Warbixinteeda sal uga dhigtay daraasad iyo uruurin Macluumaadka la xiriira falalka Kooxda Argagaxisada ah ee Shababka, waxayna Africa Center for Strategic Studies ay sheegtay in sanadkii hore ee 2022-kii ay kooxda Argagixisada Shabaabka weeraro ay geysteen ay ku naf waayeen 2,606 Qof, walow ay ka badneyd tirada dadka kooxdaasi ay nolosha dhaafisay sanadkii ka sii horeeyay ee 2021 oo eheyd 6,225 Qof.
Sanadkaan ee 2023-ka ee loo dhaw yahay bartamihiisa aad bay u yar yihiin weerarada kooxda marka loo eego sanadihii hore, waxaana taasi ugu wacan culeyska kooxda la saaray, maadaama duulaan culus oo kooxdan lagu qaaday looga qabsaday dhul ballaaran oo ku yaala degaanada Hirshabelle iyo Galmudug.
Mako Maxamuud Muuse oo dhawaan loo magacaabay la taliysha Madaxweynaha ee qulqulks hubka sharci darrada ah ayaa waxaa jirta in Saanad Ciidan iyo Ganacsatadii keentay la qabto, iyadoo ay Sirdoonka Qaranka ay ku guulaysteen in ay gacanta ku dhigaan Qalab aad u badan oo ay lahayd Khawaarijta, kaasi oo ahaa Saanad kala duwan oo ay doonayeen in ay u adeegsadaan Weerarada ka dhanka ah Masuuliyiinta iyo Shacabka Soomaaliyeed. Sirdoonka Qaranku, wuxuu sidoo kale ee uu soo xir xiray Shabakad ballaaran oo ka koobnayd Toban Qof, kuwaasi oo ahaa kuwii qaabilsanaa kala gudbinta iyo sidoo kale Gaadiidkii la doonayay in lagu qaado Sanaaddaan Khawaarijtu laheyd.
Hawlgalka lagu fashiliyay wuxuu ahaa Mid aad loo agaasimay oo tixnaa ilaa halkii laga soo iibiyay, halka loo waday, meelaha laga kala gudbinayay iyo cid kasta oo ku lug lahayd, waxaana lagu soo kala qabtay dekedda weyn ee Magalada Muqdisho, Garoonka Diyaaradaha ee Aaden Cadde ee Magaalada Muaqdisho iyo Koonteenar kale oo isna lagu soo qabtay degmada Afgooye ee Gobolka Shabeelada Hoose.
Tani waxa ay muujinaysaa in hadda ay Hay’adaha Amnigu si wanaagsan gudaha ugu galeen xayndaabka Khawaarijta, isla markaana awood u yeesheen in ay dhex galaan kana gutaan waajibaadkooda, waxaana Shaki la’aan talaabadaan waxay badbaadisay Nolosha Dad aad u fara badan, sidoo kale waxeey fashilisay Dhagar sare iyo halis wayn oo ku wajahnayd Bulshadeenna iyo mas’uuliyiinteenna, waxaa kale oo xusid mudan in kuwa ku lugta lahaa fal danbiyeedkaan ay ahaayeen Ganacsato haysatay Shatiyo Sharci ah, balse isku dayay in ay ugu adeegaan Khawaarijta, taasi oo dhamaanteen nagu waajibinaysa in aan la nimaadno feejignaan dheeri ah.
Wasiir ku xigeenka Warfaafinta Mudane Cabdiraxmaan yuusuf Cadaala oo ka hadlaayay arintaasi aya yiri, “ Marka hore Mahad oo dhan Allaah ayaa iska leh, marka labaadna Sirdoonka Qaranka iyo cid kasta oo gacan ku siisay waajib gudashadaan wayn, oo suurtogalisay in lagu guuleysto in la qabto sanaad intaasi la eg oo la doomayaya in la dhibaateeyo Dadkeenna”
“Shacabkeenna Sharafta badanoow, waad aragtaan jabka iyo liidashada dhinac kasta ka haysta Khawaarijta, sidaas awgeed waxaa la joogaa waqtigii aan dhamaanteen u bareeri laheyn, kuna dhiiran lahayn in aan toos u wajahno Khawaarijta iyo cid kasta oo xiriir la leh, kana suulin laheyn Dalkeenna” ayuu yiri Wasiir ku xigeenku.
Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Dr: Xasan Shiikh Maxamuud ayaa goor sii horreysay ka hadlay qul-qulka Hubka sharci darrada ah, isagoo xusay in ay jiraan Ganacsato Soomaaliyeed oo ku guda jirta keenista qalabka iyo Saanadda Ciidan, isagoo caddeeyay inay mamnuuc tahay in la keeno dalka qalabka Militari nooc kasta ha ahaadeene, una soo jeediayay inay ka waantoobaan, hadii kale sharciga lala tiigsan doono.
Waxaa la yaab noqotay in Dekeddi Dalka laga soo dajiyo waxyaabo u adeegaaya Khawaarijta, mana loo dulqaadan karo inay taasi mar kale ka dhacdo, Haddaba dadweynaha Soomaaliyeed waxay ka dhur sugaynaa in cadaaladda la marsiiyo Ganacsatadii ku dhiiratay inay qalabkaasi Militari keenaan Dalka iyo cid kasta oo gacan ka geysatay falkaasi amniga lagu waxyeeleynayay, islamarkaana shacriga la marsiiyo, Maxkameydntoodana ay ahaato mid daah furan oo lagala wada socdo qalasbka Warbaahinta Dalka.
