MUQDISHO-(SONNA)-kooxda argagixisada ah ee khawaarijta ee dullaanka ku soo qaadday dalka haatanna dabar go,a ku dhow ayaa laga calaameeyay ficillo iyo astaamo hor leh. khawaarijtu waxa ay ku gamban jireen diinta Islaamka, iyagoo iska dhigi jiray koox rabta xukun ku salaysan diinta islaamka oo mar walba waxaa ay ku doodi jireen inay ka soo horjeedaan qawaaniinta ka hor imaanaya shareecada ummadda Muslimiinta ah. inkastoo fahan dheer laga heystay kooxaha argagxisada ah afkaartooda iyo dhaqamadooda gurracan, haddana khawaarijtu 15 kii sano ee la soo dhaafay waxaa ay ummadda Soomaaliyeed ku marin habaabin jireen ka been abuurashada Diinta iyo shareecada Islaamka, balse waxaa ay huwanaayeen afkaaro, dhaqammo iyo ujeeddooyin ugu dambeyn soo banbaxay.
Argagixisadu marka laga yimaado ficillada gurracan oo ay kula dhaqmaan bulshada Soomaaliyeed ee dilka, gumaadka, qaraxyada iyo baadda ah ee ka hor imaanaya diinta islaamka waxaa u dheer beegsiga iyo burburinta goobaha cibaadada, dugsi qurโaanka, goobaha tacliinta lagu barto iyo waliba xarumaha taariikhiga ah ee raad-raaca u ah diinta, dhaqanka iyo Sooyaalka ummadeed, taas oo lagu fasiray isir baabiโin ama aasidda taariikhda ummadda Soomaaliyeed, waxaana la fahansan yahay inay ku lug leeyihin gacmo shisheeye oo la diriraya sooyaalka ummaddan ee facaweyn.
Burburinta Raadadka Islaamka iyo baabiโinta goobaha cibaadada waa sifo kamid ah sifooyinka lagu yaqaan kooxaha argagixisada ee ka jira dalal kala duwan, dagaallada qarsoon ee kooxaha Araggaxisidu ku jiraan ayaa iftiiminaya in gacmo kale ku jiraan, waana sababta loo arkayo inay burburinayaan oo ay duugayaan sooyaalka iyo goobaha cibaadada ee soo dhisnaa wax ka badan qarni iyo 3000 oo sano.
Waxaan tusaale u soo qaadaneynaa kooxda daacish markii ay Suuriya iyo Iraq ka soo shaac baxeen waxaa ay beegsi ku bilaabeen iyo inay burburiyaan dhismayaal iyo Aasaar taariikhi ah oo ay ka taageen xadaaraddii Musabataaniya iyo kuwii ka horreeyay oo gaaraya illaa Nabi Nuux sida Sooyaalka lagu dhigay.
Gaar ahaan waxaa ay burburiyeen magaalada “PALMIRA” ee Syria oo ay heyโadda UNESCO u taqaan magaalada leh dunida oo dhan raadadaka ugu fog kuwaas oo aysan taaban maamuladdii iyo xukunadii kale ee ka horreeyay. khilaafadii Islaamku si lamid ah ma taaban wax Aasaar ah oo ay ugu yimaadeen dunida oo dhan sidoo kale khilaafadii Cusmaaniyiinta ayaanan burburin goob sooyaaleed oo dhisneyd, taas oo ka dhigan illaalinta taariikh dhul iyo ummadeed.
kooxda xagjirka ah ee khawaarijtu markii ugu horreysay waxaa ay faageen oo ay burburiyeen qabuurihii culimada Islaamka ee Soomaaliya keenay Diinta, iyagoo ku sheegaya shirki iyo sheeko been ah, si lamid ah beegsiga kooxdu uma kala soocnayn goob cibaado, mid Taariikheed iyo waliba waxbarasho oo dagaal safmar ah iyo baabโin ayey ku hayeen si lamid ah sida ay u laayaan bulshada, waxaana laga dheehanayaa ujeedooyinka gurracan ee marinta Ummadda iyo Sooyaalkeeda.
Masaajida, dugsiyada Qurโaanka iyo goobaha waxbarashada ee kale waxaa ay u beegsadaan oo ay u xiraan inaanan la fahmin marin habaabintooda iyo ka been abuurashada diinta, haddii la xiro dhammaan goobahan, waxaa ay bulshadu u nugleynaysa inay raacaan fikradaha qaldan oo ay wataan sidoo kalena waxaa adkaaneysa in bulshadu hesho aqoon maadama lagala dagaallamay dhan walba oo waxbarasho ah.
15-kii bishaan khawaarijtu waxaa ay si cad u beegsadeen masjid taariikhi ah oo ku yaal degmada Buulo Barde kaas oo la dhisay 1936-kii, dad shacab ah oo ku cibaadeysanayey, iskuna diyaarinayay salaadda duhur ayaa qaarna ku dhinteen kuwo kalena ku dhaawacmeen kadib markii argagixisadu ku weerartay masjidka qaraxyo lagu soo raray gawari taas oo ka dhigan in kooxdan xagjirka ah aysan u kala soocneyn dad, duunyo iyo dhulba.
Masaajidka ugu weyn degmada Buulo Barde oo la dhisay sida Sooyaalka lagu hayo 1936-kii, waa xarun waxbarasho oo leh taariikh fog, waxaa ka soo aflaxay oo wax ku soo bartay culimo badan oo Soomaaliyeed. waqtu dheer ayuu ahaa xarun diimeed oo goboladda dalka looga soo waxbarasho doonta sida ay nala wadaagen dad waay-arag ah. Beegsiga masjidkan iyo xarun diimeed oo sidaas taariikh dheer u leh ayaa ka dhigan in kooxda uu gabalkeedu sii dhacayo ay dooneyso inay tirtirto raadraaca ummadda Soomaaliyeed. Baraarug dhan walba ah ayaa bulshadu bilawday, kacdoono iyo dagaallo dowladu hoggaamineyso oo guulo waa weyn laga gaaray ayaa dhan walba kaga furmay.
