Waxaa wali socda hadal heynta ah Is-af garad ku sheegii ee Abiy Axmed iyo Muuse Biixi, taasi ayaana keentay inay Soomaaliya iyo Itoobiya uu dhex yaallo xurguf ka dhex dhalatay, taasi ayaa ka dhigtay in cirka isku shareertay, waxaana la isku dayay dhowr mar in arrinta la qaboojiyo, balse waa suurtogali weysay, waxaana ugu dambeeyay la isku dayay midkii lagu qabtay Magaalada Ankara ee dalka Turkiye, kaasi oo ay gar-wadeen ka aheyd Dowladda aannu Walaalaha nahay ee Turkiye.
“Anigoo cuskanayo Qaraarkii Barlamaanka Fedraalka Soomaaliya ee ilaalinta gobanimada, midnimada iyo wadajirka dalka, waxaan aniga, xukuumadda iyo ummadda Soomaaliyeed oo dhan Gole kasta iyo goob kasta u tagnay, si aan u muujinno mowqifkeenna cad ee ku aadan qaddiyaddeenna”, ayuu yiri:- Madaxweyne Xasan Shiikh Maxamuud mar uu Khudbadda dhinacyo badan taabanayay ka jeedinayay furitaanka Kalfadhiga 5-aad ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya. “Itoobiy iyadaa wareegeysa meel kasta oo leh ha nala heshiisiiyo Soomaaliya, iyadoo ka carareysaa qaladkii ay ka gashay diblomaasiyadda iyo xeerarka caalamka ee dunida ilbaxa ah ku dhaqanto. Shalay iyadaa jabisay daris wanaaggii iyo ku dhaqanka qaanuunka caalamka, maantana iyadaa wali diidan”.
“ Sida uu sheegay Madaxweynaha JFS Itoobiya iyadaa wareegeysa oo meel walba la taagan hanala heshiisiiyo, mowqifka Soomaaliya waa uu cad yahay oo ah inay difaacdo qaddiyadda Soomaalinimada, man ka laba-labeyneyso, dhankeeda ayuu wanaaggu ka xumaaday, iyadanaa laga rabaa inay wanaajiso”, sidaasina waxaa yiri:- Wasiir ku-xigeenka Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska XFS Mudane Cabdiraxmaan Yuusuf Cumar (Al-Cadaala) oo howla shaqo u jooga magaalada Helsinki ee dalka Finland.
Mar uu ka hadlaayay isku daygii lagu dhexdhexaadin lahaa Soomaaliya iyo Itoobiya ee Magaalada Ankara ee Cariga Turkiye “ Wada hadalada Itoobiya iyadaa dalbatay, iyadaana codsaneysay in la kala dhexgalo, dowladda Soomaaliyana way aqbashay, maadaama uu Turkigu yahay dal aan Walaallo iyo saaxiib nahay, sidaasi ayaan ku tagnay, waana cad yahay go’aanka dowladda Soomaaliyeed oo ah inay ilaaliso madaxbaanineeda, xuduudaeeda iyo sharafteeda sida Dastuurkeedu faraayo iyo shuruucda caalamiga ahba, iyadaa ku xad gudubtay, iyadaana laga rabaa inay ka noqoto”, ayuu u sheegay Idaacadda BBC-da laanteeda Afka Soomaaliga.
Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya oo dhawaan la hadlay Baarlamaanka dalkiisa ayaa sheegay in dowladdiisu aysan su’aal galinaynin midnimada Soomaaliya, isaga oo caddeeyay in aysan diyaar u ahayn kala-qeybinta dalka Soomaaliya. Abiy Ahmed ayaa heshiiskii badda ee uu Somaliland la galay ku macneeyay mid salka ku haaya codsi ay ku doonayaan in si sharci ah loogu ogolaado gaaritaanka badda. Sida laga soo xigtay warbaahinta Addis Standard oo soo tarjuntay khudbadda Abiy waxaa uu yiri “codsigan [gaarista badda] waxa aan u gudbinay dhammaan dalalka deriska nala ah, mana helin wax jawaab ah. Waan tuugtannay waana dalbanay. Taas macnaheeda ma ahan in aan shaki gelinayno midnimada Soomaaliya”.
Mar uu ka hadlaayay Qolyaha Dowladda Dhaleeceeya, “Waa ka xumay in Dad Mas’uuliyiin ah ay macaash siyaasadeed ka raadiyaan cadowga Ummadda Soomaaliyeed oo ay ugu horreyso Khawaarijta ay nooleeyaan, balseay la yimaadaan aragtiyo ay wax ku dhisi karaan, iyagoo cabsi ka qaba guulaha is daba jooga ah ee ay dowladdu gaareyso inay cudur daar ka dhigtaan Shabaab ayaa nool oo aan ognahay waxa lagu sameeyay khawaarjita ay arkayaan shacabka Soomaaliyeed, waxa ay dowladdu sameyneyso, dabcan waa dabci xun iyodhaqan siyaasadeed xun oo liita, waxaana laga filan karay inuu aragti dowladnimada dhiseysa oo wax u kordhineysa la yimaado, laakiin uu jeclaan lahaa guulaha Khawaarijta, si uu Idaacad u soo koro oo uu sheego waxyaaba qaldan”, ayuu sii raaciyay Wasiir ku xigeenka Warfaafinta Mudane Cabdiraxmaan Yuusuf Cadaala.
“Waa in ay noo kala soocnaato naceybka Mas’uulka xilka haya iyo Qaranimada”, sidaasi waxaa yiri:- Wasiirkii hore amniga Gudaha Xildhibaan Maxamed Abuukar Islow Ducaale, wuxuuna intaasi raaciyay in ay tahay wax laga xumaado fariimaha dhiirri gelinta u ah kooxaha Khawaarijta oo hadda ku jira waqti gabo-gabo ah. “Walaalayaalow waa in ay noo kala soocnaato naceybka mas’uulka xilka haya iyo Qaranimada, micnaha adigoo Madaxweynaha ama Ra’iisal wasaaraha ku xumeynaya, yeysan mucaaradnimadu kula gelin in aad caddowga Khawaarijta la safato adigoo is leh dowladda joogta ku ceebeey, Qaranadimada ha dhaafsan inuu dal caddow ah qorshihiisa kuu soo dhiibo” ayuu ku yiri qoraal uu soo dhigay bartiisa Factbook-ga.
Mudane Maxamed Abuukar Islow Ducaale ayaa kula taliyay dadka farriimaha dhiiri gelinta u ah khawaarijta in ay jiraan Waddooyin kale oo qofka ku sheegi karo aragtidiisa. “Waxaa jira wax badan oo aad ku mucaaradi karto madaxda dowladda oo aan aheyn in aan cadowga Ummaddan isu dhiibno, Xildhibaannada waxaan ugu nasteexeynayaa in aan ku dhex shaqeynayno sharciyadda Baarlamaanka, dowladnimada ayaa ka weyn dan kasta oo gaar ah”.
Dowladda Federaalka Soomaaliya oo kaashaneysa Shacabka Soomaaliyeed ayaa khawaarijta ku qaaday dagaal dhan kasta ah Kooxdaasi, taasi oo keentay in awooddii ay lahaan jireen meesha ka baxday kuna jiraan hadda heer gabo-gabo ah, balse Kooxaha baryahaan soobaxay ee Qaaqlayaashu ma arkaan guulha isdaba joogga ah ee ay gaareyso Dowladda Soomaaliyeed dhinacyada siyaasadda iyo Militari ahaanba, waxaana soo qaadan karnaa guulaha siyaasadeed,waxaa lagu guuleystay in deymihii dalkan laga cafiyo, qaadistii Cuneqabateytii Hubka, ku biiristii Bulshada Bariga Afrika, Soomaaliya oo ku fariisaneysa Kursiga meertada ah ee Golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay 2025-ka iyo kuwa kale oo heer caalami ah, halka dhinaaca Ciidankana waxaa Khawaarijta laga xoreeyay in ka badan 250 meelood oo isu jira magaalooyin iyo deegaanno, waana la sii baacsanayaa, waxaana ugu dambeeyay howlgal barakeysan oo galay galab ka dhacay inta u dhaceysa Deegaannda Waniinle ilaa Cowsweyne, kaasi oo Khawaarijta lagu gaarsiiyay jab aysan ka soo waaqsan Karin.
Howlgal qorshaysan oo ay galabta ciidanka xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay ka fuliyeen inta u dhaxeysa deegaanada Mesegawaay iyo Cawsweyne ee gobolka Galgaduud ayaa lagu dilay in ka badan 60-Kawaarij ah oo ay ku jiraan horjoogayaal. Taliyaha ciidanka dhulka Jeneraal Dayax Cabdi Cabdulle ayaa warbaahinta Qaranka u sheegay in ciidanku ay heleen xogo sirdoon, taas oo u suuragalisay inay dhabarka ka jabiyaan maleeshiyaadka is aruursanayey.
Dagaalka shalay galabta ayaa maleeshiyaadkii lagu dilay waxaa ka mid ahaa horjooge Xuseen Cali oo hoggaaminayey qeyb ka mid ah khawaarijta.Taliye Dayax ayaa sheegay inay ciidanku haatan ku sugan yihiin goobihii lagu dagaalamay, islamarkaana ay Warbaahinta u soo bandhigi doonaan Meydadka ay ka carareen Khawaarijta iyo Hubka laga furtay, iyadoo qaar ka mid ah Meydadka Khawaarijtii shalay galabta lagu laayey howlgal ka dhacay inta u dhaxeysa deegaanada Mesegawaay iyo Cawsweyne ee gobolka Galgaduud ayaa Xalay la geeyey degmada Ceeldheer, waxaana isku soo baxay shacabka degmadaas iyo ciidamada ka soo guuleystay cadowga Khawaarijta ah.
Haddaba Qaaqlayaashaasi ayaa doonaya inay qariyaan guulaha isdaba joogga ah ee ay gaarayaan Ciidamada Soomaaliyeed iyo kuwa Deegaanka, balse damacooda yahay inay u adeegaan duul qarsoon, iyagoo ka tagaya Xilalka ay hayaan iyo Muwaadinnimadooda, marka kuwaasi waxaan leenahay Imaanka allaha galiyo, Dowladnimada Soomaaliya waa mid talaabsatay ee yaan lagaa tagin, taariikhduna waa qormeysaa, waxaad arkeysaa Mas’uul dhahaya ‘Dowladda labada kontorool xukunta’, isaguna marna soo hadal qaadin deegaanka uu ka soo jeedo oo ay Khawaariji ku silcineyso Dadkooda.
By. C/lahi Ruush
