Muqdisho (SONNA)–Guddiga la dagaallanka lacag dhaqidda iyo maalgalinta Argagixisada ayaa go’aano adag oo ka soo baxay waxaa lagu faray shirakadaha, dadka ka ganacsada dhulalka iyo dhismayaasha inay iska diiwaangeliyaan, islamarkaana ogolaansho ka heystaan wasaaraddaha iyo hay’addaha ku shaqada leh muddo sadex (3) usbuuc ah, iyadoo hay’adaha maaliyadeed, Bankiyada, Xawaaladaha iyo Shirkadaha bixiya adeegyada lacagaha mobile-lada) lagu faray inay ku soo gudbiyaan warbixinadda ay warsadaan hay’addaha ku shaqada leh sida Xafiiska Xeer-Ilaaliyaha Guud muddo 24 saac guddahood
Dhan kale bulshadda Soomaliyeed ayaa wargaliyay in ay ka fogaadaan talaabo kasta oo caawin karta khawaarijta, gaar ahaan dembiyada lacag dhaqida iyo maalgelinta argagixisada.
Go’aanadaan aan soo qaadaneynno ayaa Khuseeya Xawaaladaha iyo shirkadaha ka shaqeeya arrimaha dhulka iyo kuwa isgaarsiinta, wuxuuna u qoran yahay sidan:- 1. Dhammaan shirkadaha kala duwan ee ka shaqeeya adeegyada lacagaha, caymiska & Sariflayaasha lacagaha qalaad, waxa la farayaa in ay isku diiwaaangeliyaan muddo 30 cisho gudahood, iyadoo talaabo sharciga waafaqsan laga qaadidoono cidkasta oo aan diiwaangashanayn.
2.Guddigu waxa uu farayaa hay’adaha maaliyadeed, (Bankiyada, Xawaaladaha & Shirkadaha bixiya adeegyada lacagaha mobile-lada)in ay ku soo gudbiyaan warbixinadda ay warsadaan hay’addaha ku shaqada leh sida FRC&Xafiiska Xeer-Ilaaliyaha Guud muddo 24 saac guddahood. Ciddii kusoo gudbin weysa warbixinnada muddadaas waxaa laga qaadayaa talaabooyinka ku cad sharciga ka hortaga lacag dhaqida & maalgelinta argagixisada.
3.Dhammaan qareenada iyo nootaayooyinka, shirkadaha & dadka ka ganacsada dhulalka & dhismayaasha (real estate companies, real estate agents),macadanta & dhagaxyada qaaliga waa in ay FRC uga warbixiyaan dhammaan dhaqdhaqaaqyada looga shakiyay inay xiriir la leeyihin khawaarijta si degdeg ah,si waafaqsan qodobada 5aad &14aad ee sharciga ka hortaga lacag dhaqidda &maalgalinta argagixisada.
4.Bangiyada, Xawaaladaha & Shirkadaha adeegyada lacagaha mobile-da aan shati ka haysan Bangiga Dhexe, waxa lala tiigsan doona sharciga hay’adaha maaliyadda 2012, ayadoo dabagal iyo baaritaan dheeraad ah lagu sameynayo dhamaan hay’adaha maaliyadeed ee gaarka loo leeyahay.
5.Dhammaan shirkadaha isgaarsiinta & adeegyada lacagaha mobile-lada (mobile money service providers) waxa la farayaa inay diiwaangeliyaan macaamiishooda cusub, ugu yaraanna waa in sawir iyo faraha laga hayo macmiil kasta loo furayo Sim-kaar cusub. Kuwa horay u qaatay Sim-kaararka waa in dib loo diiwaangaliyo muddo aan ka badnayn mudo 90 cisho gudahoodah si waafaqsan qodobka 5-aad sharciga kahortaga lacag dhaqidda iyo maalgalinta argagixisada.
6.Dhammaan Shirkadaha Adeegyada lacagaha mobile-lada (Mobile Money Providers) waa in ay dhaqdhaqaaqyada maalinlaha ah ee macaamiisha uusan kabadnaankarin USD $300 (Sedex boqol oo doolar) cidii fulinwaysana lala tiigsandoono sharciga.
7.Dhammaan shirkadaha ganacsiga & adeegyadaganacsiyadda yar yar ee dalka, waa inay iska diiwaangaliyaan Wasaaradaha Ganacsiga & Warshadaha iyo wasaaradaha & hay’adaha kale ay shaqadooda khusayso muddo 60 cisho guddahood. Ciddii isdiiwaagalin wayda ama la arko iyadoooganacsiaan diiwaangashanayn ku jirta, waxaa la horgaynayaa maxkamada awoodda u leh.
8.Dowladdu waxaa ay la wareegeysaa si waafaqsan Sharciga Ka hortaga Lacag dhaqida & La-dagaalanka Maalgelinta Argagixisada, hanti kasta oo lala xiririyo khawaarijta, isla markaana xayiraad safar ayay kusoo rogeysa cid kasta oo xiriir la leh lacag dhaqista ama maalgelinta khawaarijta.
Dhammaan qodobadaan waa muhuum waxaana lagu sugayaa ammaan iyo la socodka dhammaan wixii sharwadayaal ah sida Kooxda Khawaarijta ee Al-shabaab, Haddaba falanqeeyayaashu maxay ka yiraadeen Go’aanka Dowladda Soomaaliya ee ku aadan Go’aanka Guddiga la dagaalanka lacag dhaqista iyo maalgalinta Argagaxisada, marka si aan wax badan uga ogaanno faaiidada ay dowladda u leedahay dhaqangalinta arrimhaani ayay Wakaaladda Wararka Soomaaliyeed ee SONNA qeybteeda Warbixinada ay waraeysi kala yeelatay Ciise Xasan oo jooga Dalka Finland oo Baarista iyo Analysis-ka ku takhasusay, islamarkaana wax ka weydiisay Amaradii sy dhawaan soo saartay dowladda Soomaaliya ayaa ku bilaabay “Waxay arrintani la xiriirtaa xakameynta isticmaalka Talefoonada kooxda Argagixisada waana iska caadi oo Aduunka oo dhan ayaan laga isticmaala”.
Falanqeeye sare Ciise Xasan oo hadalkiisa sii wata ayaa waxa uu sii raaciyay “Runtii hadda lama ogaan karo wakhti ayay qaadaneysaa Inkastoo Shirdadaha isgaarsiinta ay bilaabeen 2-sano ka hor Diiwaangelinta kaararka cusub , Mana u maleynaayo in wax dhibaato ah ay Shacabka soo gaarayo, maxaa yeelay Dalalka deriska hadii aad tagto waa lagu diiwaangelinayaa”.
Dhinaca kale Kooxda Khawaarijta ah ee Al-shabaabka maxay u geysan kartaa ayaad is leedahay Isgaarsiin ahaan ama dhaqaale ahaanba? Ayaa n weeydiinay Falanqeeye Ciise Xasan, waxa uuna ku jawaabay “ Wax badan, Maxaa yeelay bishii Kooxda Khawaarijtu waxay qaadan jireen tiro xad dhaaf ah oo Sim-cards ah, qiyaastii 10.kun ayay gaareysaa, waxayna u isctimaali jireen wicitaanka Ganacsatada iyo Xiriirkooda gudaha”
“ Waaba xirantay taasi, balse Hadda waxay bilaabeen in Dadka ay toos ugu tagaan si ay baadda uga qaataan, halka markii hore ay wici jireen ama Akoonno loogu soo shubi jiray” ayuu hadalkiisa ku soo gabagabeeyay Falanqeeye Ciise Xasan oo jooga Dalka Finland, aqoon durugsanna u leh arrimaga Baarista iyo Warbixinada.
Qallinka C/laahi Ruush
