Soomaaliya waa qaran ka mid ah dalalka Afrika ugu geesisan taariikhda. Gumaysigii Yurub marka uu qaaradda ku fidayay si fudud, Soomaalidu ma aqbalin in la xukumo ama la addoonsado. Iyagoo aan haysan dowlad mideysan iyo hub casri ah, haddana waxay si toos ah ula dagaallameen quwadihii ugu xoogga badnaa dunida muddo ka badan labaatan sano. Halganadii Daraawiishta iyo geesiyaal Soomaaliyeed waxay muujiyeen in xorriyaddu ka qiimo badan tahay nolol la hoos joogo gumaysi. Taariikhdu waxay caddeynaysaa in Soomaalidu yihiin dad dhiirran, karti leh, kana marag kacay gumaystihi reer yurub ee waqtigas ku so duulay Afrika.
Soomaaliya waa dal hodan ku ah kheyraad dabiici ah, istiraatiijiyad juqraafiyeed iyo awood bulsho oo aan weli si buuxda looga faa’iidaysan. Sida uu ku muujinayo wareysiga Danjire. Daahir Maxamuud Geelle, Soomaaliya maanta waxay taagan tahay meel taariikhi ah oo u baahan aragti fog, maalgashi iyo kaabayaal dhaqaale si ay u noqoto dal kaalin muuqata ka qaata gobolka iyo caalamkaba.
Soomaaliya waxay ku taallaa meel ay ku kulmaan laba bulsho oo waaweyn: Bulshooyinka Afrikaanka madow iyo kuwa Carabta. Isgoyskan dhaqan, diin iyo ganacsi wuxuu dalka siinayaa kaalmo istiraatiiji ah oo ka duwan dalal badan oo ku yaalla gobolka. Intaas waxaa dheer, Soomaaliya waxay u dhexaysaa laba qaaradood, Afrika iyo Aasiya, taas oo ka dhigaysa buundo isku xirta Bariga Afrika iyo Bariga Dhexe.
Wareysiga Danjire Daahir waxaa lagu soo koobi karaa in Soomaaliya dhacdo isgoys istiraatiiji ah: halka isku xirta laba qaaradood, kulmisa laba bulsho (Afrikaan iyo Carab), laba bad (Badda Cas iyo Badweynta Hindiya) iyo laba marin-biyood oo caalami ah. Isku darka arrimahan ayaa Soomaaliya ka dhigaya dal leh mustaqbal weyn. Waxa keliya ee loo baahan yahay waa aragti fog, hoggaan wax-ku-ool ah iyo maalgashi u dhigma kheyraadka iyo fursadaha uu dalku leeyahay.
Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre ayaa magaalada Laascaanood kaga qeyb galay caleema saarka Madaxweynihii ugu horeeyay ee dowlad goboleedka lixaad ee ka tirsan dowladda Federaalka Soomaaliya, kaas oo dhawaan la aqoonsaday.
Munaasabadaan ayaa ku soo beegantay xilli ay Soomaaliya dadaal ugu jirto sidii ay u xaqiijin laheyd madax-banaanideeda Qaranimo iyo madax-banaanideeda dhuleed, ka dib markii ay Israa’iil dhawaan si rasmi ah u aqoonsatay maamulka gooni-goosadka ah ee Somaliland, taas oo ka caraeysiisay Beesha caalamka iyo wadamada kulaala Badda Cas, iyadoo dalal badani sheegeen in go’aanka Tel Aviv uu ku xad-gudbay Qarannimada Soomaaliya.
“Waxaan mahadcelin ballaaran u jeedinayaa Kumanaanka shacabka reer Laasacaanood ee isugu jira Odayaasha dhaqanka, waxgaradka, haweenka iyo dhalinyarada, Culumaa’udiinka iyo mas’uuliyiinta Dowlad-goboleedka, kuwaasi oo safafka dhaadheer u soo galay soo dhoweynteenna”, siaasi waxaa yiri Madaxweynaha JFS Dr> Xasan Sheekh Maxamuud.
“Magaalada taariikhda hodanka ah leh ee Laascaanood, waxa ay astaan u tahay adkeynta midnimada iyo dadaalka Dowladda Federaalka ee ku aaddan xoojinta wadajirka dhuleed ee dalka iyo dadka Soomaaliyeed, waxaana muddada aan joogno kulmmo la qaadan doonaa hoggaanka iyo hormuudka Waqooyi Bari, si loo xoojiyo nabadda, dib u heshiisiinta iyo dowlad-dhiska”, ayuu sii raaciyay Dr.Xasan Sheekh.
Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo ka qeyb galay munaasabadda caleemo-saarka Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya Mudane Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali iyo Madaxweyne Kuxigeenka Mudane Cabdirashiid Yuusuf Jibriil ayaa ku tilmaamay bilow taariikhi ah oo lagu xoojinayo midnimada dalka, waxa uuna sheegay in Dowlad-goboleedka Waqooyi Bari uu yahay maamul ku dhismay dib-u-heshiisiin, wadahadallo iyo rabitaanka bulsho, sidaas darteedna uu xubin buuxda ka yahay Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
“Waqooyi Bari waa dowlad xubin ka ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waxayna leedahay dhammaan xuquuqda ay leeyihiin dowlad-goboleedyada kale ee dalka. Maamulka Hargaysa waxaan ugu baaqayaa inay ajiibaan rabitaanka nabadda iyo walaaltinimada ay diyaarka u yihiin walalaahooda Waqooyi Bari, ma nihin dad kala maarmi karo, waana soo tijaabinnay inaan la is-maquunin karin”, ayuu yiri Madaxweynaha.
Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre oo ka hadlaayay munaasabaddii Caleemo Saarka Madaxweynaha maamul Waqooy Bari ee Soomaaliya ayaa si weyn u ammaanay qabkii loo asoo agaasimaha munassabadda, islamarkaana mahadcelin u soo jeediyay dhammaan intii ka soo qeybgashay, waxaase uu sheegay hadal taariikhda galaya.
“Waa nasiib-darro in Madaxweyne Qoor qoor fadhiyo, halka Deni uu maqan yahay; kan kalena (Madoobe) anigu Madaxweyne uma aqaan. In Qoorqoor joogo, Deni-na maqan yahay waa taariikh iyo calaamad muujinaysa in laga gudbay reer-reer loona gudbay Soomaalinimo.”
“Waxaan bogaadinayaa dowladda iyo shacabka reer Waqooyi Bari, dadaalka ay ugu jiraan midnimada iyo wadajirka dalkeeenna, kama aydan shaqayn kala fogaynta Ummadda Soomaaliyeed, waxa aad xoogga saarteen sidii aad u heli lahaydeen nabad, isku duubni, waxaad xoogga saarteen daris wanaagga iyo dowlad-dhiska midnimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya”. Ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre.
Mudane Xamsa, ayaa ku amaanay bulshada ku nool deegannada Waqooyi Bari Soomaaliya dadaalkooda ay galiyeen nabadda, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waxaa uu tilmaamay in ay waqti adag u hiiliyeen sidii mar-labaad Calanka Jamhuuriyadda looga taagi lahaa Gobollada Waqooyi ee Soomaaliya. Marka sow lama dhihi karo magaalada Laascaanood waa caasimadda midnimada dalka.
Dhinaca kale Safaaradda Jamhuuriyadda Shacbiga Shiinaha ee Soomaaliya ayaa hambalyo diiran u dirtay madaxda iyo shacabka Soomaaliyeed kadib munaasabaddii si guul leh loogu caleema-saaray Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Waqooyi Bari, Mudane Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali, taas oo ka dhacday magaalada Laascaanood.
Qoraalka ka soo baxay Safaaradda Shiinaha ayaa lagu sheegay in hambalyadaasi loo diray Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre, Xukuumadda Federaalka Soomaaliya iyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo si habsami leh uga qeyb qaatay una suurtageliyey qabsoomidda xafladda caleema-saarka.
“Safaaradda Jamhuuriyadda Shacbiga Shiinaha waxay hambalyo diiran u diraysaa Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Ra’iisul Wasaaraha, Dowladda iyo Shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo si nabad ah u qabtay munaasabadda caleema-saarka Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Waqooyi Bari, Mudane Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali, oo lagu qabtay magaalada Laascaanood,” ayaa lagu yiri Qoraalka Safaardda. Safaaraddu waxay sheegtay in fariintani ay ka tarjumeyso taageerada joogtada ah ee Shiinaha u hayo geeddi-socodka dowlad-dhisidda Soomaaliya, iyo sida ay uga go’an tahay xoojinta xiriirka laba geesoodka ah ee u dhexeeya labada dal, kaas oo ku saleysan ixtiraam, madaxbannaani, iyo iskaashi miro-dhal ah. Safaaradda Shiinaha ayaa xaqiijisay in Dowladda Shiinaha ay sii wadi doonto taageerada ay siiso Soomaaliya, si loo xoojiyo nabadda, xasilloonida, iyo horumarka guud ee dalka.
