Madaxweynaha Jubbaland Axmed Maxamed Islaam ayaa sheegay in ka badan 135 ka tirsan kooxda Khawaarijta ah ee Al-Shabaab ay ku dileen in ka badan 80 kalena ay kaga dhaawacmeen “maxaabiista dagaalka”, sida ay ku warrantay wakaaladda wararka ee France-Presse. Sida laga soo xigtay kooxda dabagalka ee SITE. Jubbaland ayaa ah goob ay muddo badan ka socdeen dhaq dhaqaaqyada Al-Shabaab. U dhowaanshaha ay u leedahay magaalada weyn ee Kismaayo ayaa ka dhigaysa mid muhiim u ah ciidamada dowladda gacan ku heynta Aaggaasi.
“Dib-u-celinta guusha leh ee Kooxdaasi waxay muujinaysaa aqoonta xeeladeed ee sii kordhaysa ee ciidamada dawladda Soomaaliya,” Falanqeeyaha Avery Warfield ayaa ku qoray Geopolitical Monitor. “Iyadoo si bareer ah looga tagey saldhigyada oo ay hareereeyeen dableyda, ciidamada Soomaaliya waxay yareeyeen khasaarahoodii, iyagoo cadowga u geystay khasaare weyn. Istaraatiijiyadani waxay muujineysaa in awoodda Sirdoon ee la hagaajiyay iyo isku xirka cutubyada ciidamada Soomaaliya, waxayna hoosta ka xariiqayaan cabsida ay qabaan khubarada uu ka mid yahay madaxa howlgalka Midowga Afrika ee ku-meel-gaarka ah ee Soomaaliya (ATMIS) Ambassador Mohamed el-Amine Souef, oo aaminsan in ciidamada ammaanka Soomaaliya ay u baahan doonaan caawinta joogtada ah ee ciidamada caalamiga ah. ka dib markii howlgalka uu dalka ka baxo dhamaadka sanadka.
“Hamiga siyaasadeed ee ku xeeran kala-guurka si joogto ah isuma barbar dhigin xaqiiqooyinka dhabta ah, ka dibna sababa dib u dhac,” Omar Mahmood, oo ah falanqeeye sare oo Bariga Afrika ah oo ka tirsan kooxda xasaradaha caalamiga ah, ayaa u sheegay wargeyska The East African bartamihii bishii Luulyo. Ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed ayaa 22-xarumood kala wareegay ATMIS, waxaana dib u soo ceshaday dhulalka qaar, balse Maxamuud ayaa sheegay in uu aaminsan yahay in loo baahan yahay waqti dheeri ah, si loo sii horumariyo laamaha amniga Soomaaliya. “Waxay u badan tahay in Soomaaliya ay wali u baahan doonto kaalmo ciidamo shisheeye ah ugu yaraan labada sano ee soo socota, si looga fogaado khalkhal amni,” ayuu ku daray Mahmood.
Ruth Namatovu, oo ah cilmi-baare ka tirsan Machadka Cilmi-baarista iyo Is-dhexgalka Siyaasadda ee Afrika ee Waqooyiga Illinois, ayaa u sheegtay wargeyska The East African in hoos u dhigista “aysan laheyn qorshe cad, daneeyayaasha kala duwan ayaa leh ajendayaal kala duwan.””Soomaaliya waxa ay isku dayaysaa in ay ka fogaato natiijada kama dambaysta ah ee la mid ah, iyada oo yaraynaysa khatarta ah in laga takhaluso ciidamada shisheeye mar qura, balse loo bahan yahay si tar-tatiib ah”, ayay tiri. Iyadoo uu socdo dagaalka u dhaxeeya ciidamada caalamiga ah iyo Al-Shabaab, ayaa dowladda Soomaaliya waxa ay qaadaysaa tallaabooyin lagu ciribtirayo waxyaabaha la isku dhaafsado xagjirnimada ee dhanka Internetka.
Waxa ay bartilmaameedsanaysaa mareegaha iyo xisaabaadka baraha bulshada ee ku xidhan kooxda iyada oo gacan ka heleysa shirkadaha tiknoolajiyada iyo Hay’adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka.waxaa kaloo socdo dagaalka u dhaxeeya ciidamada caalamiga ah iyo Al-Shabaab, ayaa dowladda Soomaaliya waxa ay qaadaysaa tillaabooyin lagu ciribtirayo waxyaabaha la isku dhaafsado xagjirnimada ee dhanka Internetka. Waxa ay bartilmaameedsanaysaa mareegaha iyo xisaabaadka baraha bulshada ee ku xiran kooxda, iyada oo gacan ka heleysa shirkadaha tiknoolajiyada iyo Hay’adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka.
“Waxay aheyd shaqo adag markii aan bilownay, waxay u baahneyd aqoon, xirfad iyo shaqo badan,” ayuu yiri Wasiir ku xigeenka Warfaafinta Soomaaliya, Cabdiraxmaan Yuusuf Al-Cadaala oo la hadlay Voice of America bishii March. “Waxaan tababarnay dad leh xirfadihii loo baahnaa, waxaa la sameeyay xafiisyo gaar ah, waxaa la diyaariyay qalabkii iyo sharcigii uu baarlamaanka soo saaray. In ka badan hal sano ka dib, waxaan joognaa meel wanaagsan, waxaan aaminsanahay inaan gaarnay qaar badan oo ka mid ah yoolalkayada.” Weerar culus oo ka dhan ah al-Shabaab oo ay qaadeen ciidamada dowladda iyo maleeshiyo beeleedyada deegaanka 2022 ayaa horseeday in ay yaraato dhaqdhaqaaqii kooxda argagixisada. Deganaanshaha ayaa soo idlaaday bishii March markii kooxdu ay weerar ku qaadeen hotel caan ah oo ku dhow madaxtooyada Muqdisho.
Masar ayaa la sheegay in ay ciidamo u soo diraysa Soomaaliya, si ay qeyb uga noqdaan howlgalka cusub ee Midowga Afrika, kaasi oo beddelaya howlgalkii ATMIS ee Soomaaliya, sidaasi waxaa shaaciyay Midowga Afrika, iyadoo ay War-murtiyeed ka soo baxay Midowga Afrika loogu mahadnaqay Masar iyo Jabuuti oo noqday labada dal ee illaa iyo hadda caddeeyay in ay qeyb ka noqonayaan howlgalkan, waxaana dalalka kale ee Qaaradda ah loogu baaqay in ay iyaguna ku soo biiraan.
Howlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasillinta oo magaciisa loo soo gaabiyo (AUSSOM) ayaa ku yimid codsi ay Soomaaliya gudbisay, kaasi oo ujeedkiisu ahaa in ka dib bixitaanka ATMIS la helo taageero muddo kooban ah oo ciidamada Soomaaliyeed laga siinayo xasilinta iyo xoojinta nabadgeliyada dalka, iyadoo Midowga Afrika uu bogaadiyay dadaalka iyo ka-go’naanta dawladda Soomaaliya ee adkeynta amniga, dib-u-dhiska, tababbarista iyo kobcinta karaanka ciidamada Xoogga Dalka, si howlahaasi loo sii dardargeliyana, waxay Afrika ugu baaqday Beesha Caalamka in kor loo qaado taageeridda dowladda Soomaaliya.
AMISOM waxa ay dhashay ATMIS, ATMIS-Hadda waxay isku bedeli doontaa bisha Janaayo 2025-ka howlgalka (AUSSOM) si ku meel gaar ah. “Waqti dheer ayay ciidamada dalalka Midowga Afrika ka howlgalayeen dalka tan iyo 2007dii, Mission kii koowaad waxa uu ahaa AMISOM, waxaana uu ku ekaa 2022kii, waxaana ku xigay ATMIS oo hadda gabagaboobaya December 31” ayuu yiri La-taliyaha Amniga Qaranka ee Madaxweynaha Soomaaliy, wuxuuna intaasi raaciyay in howlgalka ATMIS uu ku egyahay dhamaadka sanadkan, islamarkaana howlgalka cusub uu noqon doono mid waqti cayiman leh oo dowladdu go’aamineyso.
Mudane Xuseen Macalin oo wareysi gaar ah siiyay Warbaahinta Qaranka ayaa tilmamay in haatan ay dalka ka baxeen sagaal kun Askari oo qeyb ka aheyd howlgalka ATMIS, inta dhimmanna dhammaadka bisha December ay dalka ka bixi doonaan, wuxuuna xusay in howgal ka cusub uu yahay mid waqti kooban ah, islamarkaana muhiimaddiisu tahay sida ay dowladdu uga farxalan laheyd Khawaarijta, qorshahaas oo 12-ka bishan loo gudbin doono Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, si loo ansixiyo howlgalkan.
La-taliyaha Amniga Qaranka “Howlgalka Cusub ee AUSSOM waxa uu ku yimid codsi ay Dowladda Federaalka Soomaaliya u gudbisay kadib bixintaanka ATMIS, waxaana howlgalkaan uu taageero muddo kooban ah siinayaa Ciidanka Qaranka, tirada ciidanka howlgalkaana waa mid kooban”, isagoo ka hadlayay waxa uu kaga duwan yahay howlgaladii hore ayuu yiri “Wuxuu uga duwanyahay howlgakan kiwii hore, waxaa ka wada howgallaya labada ciidan, si wadajir ah. Xirfadda iyo agabka ay heystaan lagu sii tababaro ciidanka Xoogga, si kala wareegga u fududaado marka aan ka maaranno”.
La-taliyaha Amniga Qaranka ayaa tilmaamay in howlgalkan cidda ka qeyb-galeysa ay u madax banaantahay dowladda Soomaaliya, isaga oo intaa ku daray in marka heshiiskan cusub la soo ansixiyo, ay heshiisyo gaar gaar ah dowlada la gali doonto dowladaha howlgalkan ka qeyb-qaadan doona. “Dowladaha Masar iyo Jabuuti oo fadhiyay shirka Midowga Afrika ee lagu ansixiyay howlgalkan cusub ayaa sheegay inay daneynayaan inay howlgalkan qeyb wayn ka qaataan, waxaana jira kuwa badan oo iyana daneynaya, waxaana go’aan laga gaari doonaa marka Golaha Ammaanka ansixiyo heshiiska”.ayuu yiri:-mudane Xuseen Macallin.
By. C/laahi Ruush
