In ka badan 15 sano oo ay al-Shabaab la dagaalamayeen, hoggaamiyayaasha Soomaalidu waxay ogaadeen in aan looga adkaan karin kooxda Argagixsada qaab ciidan oo keliya. Wax yar ka dib markii loo doortay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Soomaaliya May 15-keedii sanadkii 2022-kii, Dr: Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu daaha ka qaaday qorshihiisa “dagaalka guud” ee ka dhanka ah Argagixisanimada: guluf militari oo ay iska kaashadeen Hawlgalka Ku-meel-gaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), isla mar ahaantaana weerar lagu qaaday dhaqaalaha badan ee al-Shabaab. shabakad, iyo qorshe lagaga hortagayo fikirka xagjirka ah ee kooxda.
“Siyaasaddihii hore waxay ahaayeen siyaasado militari… weerar, burburin,” Dr: Xasan Shiikh Maxamuud ayaa ku yiri khudbad si heer qaran ah loo sii daayay bishii Luulyo 2022-kii. “Laakin dhibaatada Al-Shabaab way ka badan tahay militariga.” Waxa uu qiray in “ay jiraan doodo adag” oo ku saabsan in lala xaajoodo kooxaha ka soo horjeeda, kuwaas oo la ogaaday in ay yihiin kuwo aad u adag oo si fiican loo maalgeliyo, oo gacanta ku haya dhul ku yaala bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya. “Laakin hadda ma joogno xilli aan kula xaajoono Al-Shabaab,” ayuu yiri Madaxweynaha. “Waxaan sameyn doonaa, waqtiga saxda ah.”
Haddaba Si loo gaaro yoolalkaasi, dowladda Soomaaliya waxay dhistay Xarunta Qaranka ee Tubsan ee Ka-hortagga Xag-jirnimada Rabshadaha bishii Juun sanadkii 2023-kii “si loo hubiyo in si dheellitiran loo hirgeliyo istiraatijiyadda qaranka ee ka hortagga Xagjirnimada rabshadaha wata iyo Argagixisada”, Iyadoo Hadafka xaruntu yahay isku-duwidda dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada, hay’adaha amniga ee badan, Ururada bulshada rayidka ah iyo saaxiibada kale.
Ilaa 30 ka mid ah shaqaalaha xarunta ayaa la shaqeeya Culimada, kooxaha Dhalinyarada, Ururada Haweenka, Odayaasha dhaqanka iyo qeybaha gaarka loo leeyahay. Xiriirkeeda istaraatiijiyadeed ujeeddadeedu waa ‘in ay ka hortagto war-faafinta xagjirka ah iyo dacaayadda ka jirta dhammaan goobaha warbaahinta iyo golayaasha bulshada’, iyadoo Xaruntu wajaheysaa caqabado badan marxaladaha hore ee horumarka, oo ay ku jiraan hanjabaadaha ka dhanka ah shaqaalaheeda. Laakiin cilmi-baaraha Isel Ras ayaa sheegay in shaqada ugu weyn ee Tubsan ay tahay wax ka qabashada arrimaha asalka u ah argagixisada.
“Xeeladaha ka baxsan tallaabooyinka amniga… waa in diiradda la saaraa dhaqancelinta, dib-u-dhexgalka iyo ka-hortagga xagjirnimada rabshadaha leh,” ayay ku qortay falanqeyn 25-kii Maarso ee Machadka Daraasaadka Amniga, oo ah xarun fakar oo fadhigeedu yahay Koonfur Afrika. “Soomaaliya waa inay la tacaashaa caqabadaha ku aaddan qoritaanka iyo xagjirnimada Al-Shabaab, iyo rajada laga qabo in dagaalyahannada qaarkood ay ka goostaan.”
Maareeye ku xigeenka Tubsan Ibraahim Nadaara ayaa leh khibrad gaar ah, isagoo kooxda ka goostay isagoo taliye sare ah sanadkii 2016-kii, wuxuuna horay Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre kula taliyay wacyigelinta ka dhanka ah Al-Shabaab. Agaasime C/llaahi Maxamed Nuur ayaa xaruntan ku tilmaamay mid astaan u ah rajo iyo adkeysi la doonayo in lagu mideeyo dadka iska diida fikradaha qalafsan ee xagjirka ah.
“Waxaan qaadaneynaa hab ‘dowlad-dhan’ iyo ‘dhammaan-bulsheed’, sameynta xeeladaheenna kuwo loo dhan yahay oo waxtar leh,” ayuu ku qoray bogga Tubsan. “Waxaan hormuud ka nahay oo isku dubbaridnaa dadaallada hay’adaha kala duwan iyo heerarka dowladda, annagoo diiradda saareyna hab howleed jilicsan oo xoogga saaraya wada-hadalka iyo isfahamka, halkii xoog laga saari lahaa. Hadafkayagu wuxuu dhaafsiisan yahay ka hortagga khataraha hadda jira, si aan uga hortagno kuwa cusub.”
Sida aan la soconno Ciidanka Xoogga dalka Soomaaliyeed iyo saaxiibadooda ayaa guulo ka gaaray dagaaladii ugu dambeeyay ee ka dhanka ahaa Al-Shabaab. Weerarkii ugu dambeeyay ee Ciidanka ayaa diiradda lagu saarayaa maamullada Galmudug iyo Hirshabeelle, halkaasi oo maleeshiyada ay weli meelo ka mid ah ku dhuumaaleysanayan oo ay dhibaato ku hayaan dadka rayidka ah.
Ammaanka guud ee Soomaaliya ayaa ku jira isbedel muuqda, iyadoo ciidamada ATMIS uu galayo Wejigii saddexaad ee qorshaha ka bixitaanka. Wajigii hore ayaa la sheegay in howlgalka laga saaray 5,000 oo askari, waxaana lagu wareejiyay ciidamada Soomaaliyeed 17 saldhig oo horay uga howlgali jireen kuwa ATMIS. Wejiga labaad wuxuu amray in howlgalku uu soo saaro 4,000 oo kale oo ciidan ah dhamaadka bisha June. Waxaa la filayaa in ay dhamaystirto bixitaankeeda dhammaadka 2024-ka.
Ras waxay sheegtay in Xarunta Tubsan ay door muhiim ah ka ciyaari karto caawinta horumarinta habka la dagaalanka Argagixisada Soomaaliya. “Rabitaanka siyaasadeed waa in uu ahaado mid ku adkeysta wax ka qabashada sheekooyinka la xariira xagjirnimada, oo ku fidsan meelo ka baxsan magaalooyinka, si loo koobo dalka oo dhan,” ayay qortay. “Si run ahaantii loo yareeyo wadayaasha xagjirnimada rabshadaha wata, waajibka Tubsan wuxuu ugu dambeyntii u baahan doonaa inuu ballaariyo, si wax looga qabto horumar-la’aanta, dhaqan-dhaqaale-dhaqaale iyo xad-gudubyada xuquuqda Aadanaha ee ciidamada ammaanka.”, sida ay qortay African Defense Forum ADF.
Sawirkan waa Agaasimaha Xarunta Tubsan Cabdullaahi Maxamed Nuur, Bidix iyo Ku Xigeenka Safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya Thomas Kieler ayaa furay maktabadda xarunta ee Muqdisho, Soomaaliya, Noofambar 22, 2023-kii. TUBSAN CENTER.
Dhinaca kale dood u saabsanaa ASWAN FORUM EE NABADDA IYO HORUMARKA SUGAN 2024 | Falanqaynta Mawduuca ah & Dhacdada Daah-furka – Kor u kaca Xag-jirnimada u horseedaya Argagaxisada: Soo Bandhigidda Daah-furka Shabakadda Afrika ee Ka-hortagga & La-dagaalanka Xag-jirnimada u horseeda Argagaxisada.
Inkastoo dunidu ay dadaal ugu jirto sidii loo dhimi lahaa saameynta Argagixisanimada, haddana qaaradda ayaa weli si aan qiyaas lahayn u saameeya fiditaanka iyo ballaarinteeda. Doodani waxay iftiimisay ku filnaansho la’aanta jawaabaha amniga diirada saaraya, iyada oo xoogga saaraysa baahida muhiimka ah ee loo qabo habab isku dhafan oo wax ka qabta sababaha asaasiga ah.
Waxa udub dhexaad u ahaa kalfadhiga daah-furka Shabakadda Afrika ee Ka-hortagga Xag-jirnimadda Rabshadaha leh ee u horseedaya Argagaxisada, hindise ay hormuud ka tahay Madasha Aswan. Shabakaddan ayaa isu keeni doonta daneeyayaasha muhiimka ah oo ay ku jiraan dawladaha, xarumaha qaranka ee ka shaqeeya ka hortagga iyo ka hortagga xagjirnimada rabshadaha wata, wakiilada bulshada rayidka ah iyo bulshooyinka maxalliga ah, iyada oo ujeedadu tahay in kor loo qaado lana isku duwo dadaallada iyo in la yareeyo farqiga u dhexeeya siyaasadda iyo dhaqanka, iyada oo la waafajinayo Axdiga Midowga Afrika. ku saabsan La-dagaalanka Argagaxisada iyo Qorshaha Qaramada Midoobay ee La-dagaalanka Argagaxisada.
Waxaa halkaas ka hadlay Mahamadou Oumar Kone, Wasiirka Diinta iyo Awqaafta ee Jamhuuriyadda Maali, iyo sidoo kale Abdullahi M. Nor oo ah La-taliyaha Sare ee Madaxweynaha Soomaaliya ee ka hortagga xagjirnimada, ahna Agaasimaha Xarunta Qaranka ee Tubsan ee ka hortagga rabshadaha. Xag-jirnimada (TNC-PCVE); Alhadji Sarjoh Bah, Agaasimaha Maareynta Khilaafaadka, Arrimaha Siyaasadda, Waaxda Nabadda iyo Amniga, Guddiga Midowga Afrika; Ghada Wali, Agaasimaha Fulinta ee Xafiiska Qaramada Midoobay ee Daroogada iyo Dambiyada; iyo Fatima Akilu, oo ah Agaasimaha Fulinta ee Neem Foundation, guddigu waxay ka wadahadleen dabeecadda isbeddelaysa ee argagixisanimada iyada oo ay jiraan iskahorimaadyo ka socda Afrika, waxayna hoosta ka xariiqeen baahida muhiimka ah ee loo qabo habab dhammaystiran iyo dadaallada la isku dubariday ee ka hortagga iyo la dagaallanka Argagixisada, warbixntaanina waxaa lagu daabacay Bogga TUBSAN ee bartooda Facebook-ga.
By. C/lahi Ruush
