Waxaa qortay Majaladda THE TIMES, Khamiis, February 23, 2023
By Fred Harter
Muddadii ugu horreysay ee Xasan Sheekh Maxamuud uu xilka hayo, 2012-kii ilaa 2017-kii, kooxda Al-shabaab ayaa ku guuldareystay inay dilaan Seddex jeer.
Markii ugu horreysay waxay isku dayeen inay hotel ku qarxiyaan, laba maalmood ka dib markii la doortay. Ka dib kooxda ayaa weerar gaadmo ah ku qaaday kolonyo uu la socday xilli uu ku sii jeeday dekedda koonfurta magaalada caasimadda ah ee Muqdisho. Intaasi kadib rag hubeysan ayaa gudaha u galay xarunta Madaxtooyada xilli uu gudaha u galayay, iyagoo ku qarxiyay Afaafka hore ee Madaxtooyada.
“Weli waxay isku dayayaan inay i dilaan, waqti walba,” Maxamuud ayaa u sheegay The Times isagoo fadhiya qolkiisa smart ee Addis Ababa Hilton, oo ah 1960-kii monolith ee xudunta u ah Degmada caasimadda Itoobiya, isaga oo ka qeybgalay shirkii Midowga Afrika ee todobaadkii hore. “Waxay iga dhigtaan bartilmaameedka koowaad, waxayna u balan qaadayaan lacag aad u badan qofkii dila Xasan Sheekh,” ayuu yiri.Halkii uu ka ahaan lahaa askarta aadka u hubaysan, faah faahintiisa ammaankiisa ee hoteelka waxa ay ahayd mid la yaab leh: dhawr nin oo qallafsan oo dhegaha wax ku sita, kuwaas oo dadka soo booqday albaabka Gudaha, oo ku fadhiya Kursi raaxo leh, Maxamuud si caadi ah
Tan iyo markii uu noqday Madaxweynaha Soomaaliya markii labaad bishii May wuxuu ku dhawaaqay “dagaal guud” oo ka dhan ah Al-shabaab, wuxuuna aaminsan yahay inuu ugu dambeyntii soo afjari karo amni-darrada u muuqata mid daba-dheeraatay ee Soomaaliya, ragaadisay sannado badan oo Muqdisho inteeda badan ka dhigtay darbi qarax iyo isbaarooyin.
Qoryaha dhexe ee istiraatijiyaddan “dagaal guud” waxa ay kobcinaysay kacdoonno isdaba joog ah oo miyiga looga soo horjeeday al-Shabaab oo ay wadaan qabaa’il Soomaaliyeed oo qaati ka taagan xukunka dulmiga ah ee Maleshiyaadka Al-shabaab, kuwaasi oo xagaagii la soo dhaafay ka bilowday deegaanka Hiiraan ee bartamaha Soomaaliya, markaasoo xubno ka tirsan beesha Xawaadle ay hubka u qaadeen Al-Shabaab, kuwaas oo canshuur baad ah ka qaadi jiray bulshooyinka la daalaa dhacaya abaartii ugu darneyd ee abid soo marta, Kacdoonnada Xididdada hoose ee la midka ah ayaa tan iyo markaas ku fiday meelo kale.
Dawladdii Maxamuud oo dareentay fursad, waxay si degdeg ah ugu dhaqaaqday inay taageerto dhaqdhaqaaqyada, iyadoo ku taageertay maleeshiyo beeleedka la magac baxay Macawisley oo wata saanad, gaadiid iyo taakuleyn caafimaad, iyadoo ku tiirsanayd sirdoon. Dhanka kale, Mareykanka ayaa la kulmay duqeymaha diyaaradaha aan duuliyaha laheyn, habkani waxa uu barbar socdaa kacdoonkii qabaa’ilka Ciraaq ee 2006kii-2007-kii, markaas oo kooxo maxalli ah oo hubaysan ay ka ruxeen xukunkii jihaadiga ah iyaga oo kaashanaya milatariga Maraykanka.
Dadka qaar ayaa ka baqaya in awoodsiinta Maxamuud ee maleeshiyo beeleedka ay keeni karto in mustaqbalka xasilooni daro ay ka dhalato, gaar ahaan haddii ay dhexdooda dagaalamaan ka dib markii ay meesha ka baxeen mujaahidiinta Maxamuud iyo la-taliyeyaashiisa ayaa ku gacan-sayray fikraddan, iyagoo sheegay in dhaqdhaqaaqa maleeshiyada uu si buuxda u maamulo ciidanka qaranka, Madaxweyne Maxamuud ayaa sidoo kale beeniyay sheegashada ay dowladiisa ku sheegtay in ay hub ku wareejisay beelaha. “Dowladda Soomaaliya hub ma siiso shacabka jooga miyiga Soomaaliya, qof walba Qorigiisa ayuu heystaa… waan isku xoojineynaa”.
Ilaa hadda, habka “dagaalka guud” ayaa u muuqda inuu shaqeynayo. Dhowr magaalo oo waaweyn iyo waddooyin ayaa dib ugu soo laabtay gacanta dowladda. Maxamuud ayaa sheegay in muddo labo todobaad gudahood ah ay ku dhawaaqi doonto in Khawaarijta ay ka saarayaan gobollada dhexe ee Hirshabeelle iyo Galmudug. Intaa ka dib waxaa diirada lagu saari doonaa sidii al-shabaab looga saari lahaa deegaanada ay kaga harsan yihiin koofurta.”Waan ku daba jirnaa iyaga, waan ku daba jirnaa,” Maxamuud ayaa yiri, isagoo raaciyay: “Tuulooyinka intooda badan halkaasi in ka yar 50 qof ay ku nool yihiin, hadda ma joogaan.”, isla markaana, Maxamuud waxa uu kordhiyay dadaallada uu kaga hortagayo fariinta jihaadka ah ee al-Shabaab, isaga oo garwaaqsaday in “markii aan ka adkaanno ciidan ahaan fikirku wuu sii jirayaa”.
Waxa uu u magacaabay Wasiir , kaasi oo hore u ahaa ururka Al-Shabaab, isaga oo u magacaabay wasiirka arrimaha diinta, bishii horena waxa uu ururiyey 300 oo culimo ah, kuwaas oo soo saaray fatwo ka dhan ah kooxda. Qayb kale oo ka mid ah “dagaalkii guud” Maxamuud ayaa daba socda dhaqaalaha Khawaarijiinta. Sannadkii 2020-kii cilmi-baarayaashu waxay ku qiyaaseen in al-Shabaab ay soo ururin jirtay ugu yaraan £ll milyan bishii – in ka badan inta ay dowladda federaalka sameyso – inta baadda ah ee ganacsatada iyo xitaa shaqaalaha rayidka ah.
Waxaas oo dhami waxay muujinayaan in laga go’ay hab-dhaqankii maamulladii hore oo uu ka mid ahaa, kuwaasi oo ku guul-darraystay inay wax ka ogaadaan dadka deegaanka, ayuu yiri. “Al-Shabaab waxaan la dagaalamaynay 15 sano, dagaalkan wuxuu ku socday heerar kala duwan waqtiyo kala duwan,” ayuu yiri Maxamuud. “Markii hore waxa ay u badnaayeen fikrado laga keenay meelo ka baxsan Soomaaliya, laba qodob oo kaliya ayay ku dhisnaayeen, mid waxa uu ahaa in Al-Shabaab la wiiqo, midda kalena waxa ay ahayd in Al-Shabaab la xakameeyo, si aysan ugu gudbin inta kale. Labada istaraatiijiyadood waxay lahaayeen hal arrin oo wadaag ah.
labadaba waxay isticmaaleen hab militari oo keliya.”Taa beddelkeeda, Maxamuud waxa uu aad u danaynayaa in uu ku nuux-nuuxsado in hab cusub oo uu ku dhaqmayo ay ku xiran tahay “ururinta dadka” Waxa uu yiri: “Tani waa midda cusub, in aan dagaalka [shabaabka] aan gaarsiinay heerkii ugu hooseeyay, oo aan gaarsiinay dadka.”Habkaas, ayuu ku andacoonayaa Maxamuud, in ay al-Shabaab u ekaysiisay “kalluun biyo la’aani hayso”, oo aan awoodin in ay ku dhex dhuuntaan dadka, ama ay ku soo rogaan canshuurtooda.
Guulaha uu Maxamuud ka gaaray Al-Shabaab ayaa ku soo beegmaya iyadoo howlgalka nabad ilaalinta Midowga Afrika oo ka kooban 18,500 oo askari ay isku diyaarinayaan in ay ku wareejiyaan ciidamada qaranka Soomaaliya ka hor inta aysan ka bixin dhamaadka 2024-ka. Midowga Afrika ayaa Soomaaliya ku sugnaa 15 sano kaddib markii uu yimid 2007-kii, balse hadda waa uu socdaa. hooseeyo dhaqaalaha loo baahan yahay in lagu sii joogo dalka. Ma cadda in ciidanka ama hay’adaha amniga qaranka ay diyaar u noqon doonaan waqtiga.
Iska horimaadkii ugu dambeeyay ee dhex maray cutubyo ka tirsan ciidamada ayaa yimid labo sano ka dib markii ciidamada booliska ay rasaas ku fureen hotelka Maxamuud, xilli uu ku guda jiray ololaha doorashada Madaxweynaha oo ah musharax mucaarad ah. Doorashada ayaa waxaa hareeyay gacan ka hadal ka dib madaxweynihii ka horeeyay Maxamuud; Maxamed C/laahi Maxamed Farmaajo, ayaa isku dayay inuu si aan sharciga waafaqsanayn xilka ku kororsado, iyadoo siyaasiyiintu ay u adeegsadaan Nabad Suggida danahooda gaarka ah.
Maxamuud ayaa ballan qaaday in uu soo afjari doono “siyaasadeyntan” lagu hayo hay’adaha amniga, iyadoo la dardargelinayo qorista ciidamada ka hor inta aysan xilka kala wareegin ciidamada nabad ilaalinta. Wuxuu kaloo soo jeediyay in lala xaajoodo madaxda Al-Shabaab iyo in la cafiyo kuwa towbad keenka ah ee darajada hoose.
“Haddii ay jiraan canaasir doonaya in ay dhaleeceeyaan fikirka xagjirka ah, cambaareeyaan mabda’a argagixisada, oo ah muwaadiniin caadi ah ama xitaa siyaasiyiin ama ganacsato, aad ayay u soo dhaweynayaan,” ayuu yiri.
Diyaariye C/Ruush
