Soomaaliya oo ku biirtay olole ay wadaan shan dal oo lagu xirayo nidaamyada casriga ah ee Bariga Afrika

MUQDISHO (SONNA): Soomaaliya ayaa ka mid ah shan dal oo dhaca Bariga Afrika oo ka qaybgalaya aqoon-isweydaarsi isku-duwid goboleed ah oo ka dhacaya Nairobi, kaas oo ujeedadiisu tahay in la dardargeliyo isku-xirka casriga ah ee isaga gudba xuduudaha. Kulankan waxa soo qabanqaabiyay Bulshada Bariga Afrika iyadoo la kaashanaysa Ururka Goboleedka IGAD iyo Bangiga Adduunka.

Aqoon-isweydaarsigan, oo soconaya 22 ilaa 24 Sebtembar, ayaa kulminaya wakiilo ka socda Jabuuti, Itoobiya, Kenya, Soomaaliya iyo Koonfurta Suudaan. Waxa uu diiradda saarayaa shan arrimood oo kala ah: ballaarinta isku-xirka, dhisidda kaabayaasha iyo adeegyada guud ee casriga ah, xoojinta iskaashiga goboleed ee amniga internetka, dhiirrigelinta ganacsiga casriga ah ee isaga gudba xuduudaha, iyo xoojinta xiriirka u dhexeeya dalalka ka qaybgalaya iyo labada urur goboleed.

Soomaaliya, Jabuuti, Itoobiya iyo Koonfurta Suudaan ayaa hirgelinaya mashaariic qaran oo uu maalgeliyo Bangiga Adduunka iyada oo la raacayo Mashruuca Is-dhexgalka Casriga ah ee Bariga Afrika, oo ah barnaamijka ugu weyn ee dhanka tignoolajiyada ee Bulshada Bariga Afrika. Kenya, oo aan si toos ah uga faa'iidaysan mashruucaas, ayaa uga qaybgalaysa mashruuceeda dardargelinta dhaqaalaha casriga ah ee uu taageero Bangiga Adduunka, kaas oo Xoghayntu ku tilmaantay in uu si dhow ula socdo qorshaha gobolka.

Doodda la soo bandhigay furitaankii ayaa ahayd in hababka qaranka ee si gaar ah loo wado ay soo saaraan nidaamyo ku joogsada xuduudda. Ka qaybgalayaasha ayaa ku baaqay xalal isku dubaridan oo awood u leh bixinta isku xir isaga gudba xuduudaha, adeegyo casri ah oo wada shaqayn kara, iyo nidaamyo lagu kalsoonaan karo oo u dhexeeya dalalka deriska ah.

Arhintani waa mid aad u qeexan oo wax ku ool ah marka loo eego sida ay u muuqato. Lacag lagu bixiyo hal dal waa in ay si toos ah uga gudubtaa dalka kale. Aqoonsi lagu xaqiijiyay hal nidaam waa in laga aqoonsadaa dalka kale. Xadhkaha isgaarsiinta (fibre) waa in aysan ku dhammaanin baraha kastamka. Mid kasta oo ka mid ah arrimahan wuxuu u baahan yahay in laba dowladood ay isku raacaan heerarka kahor inta aysan midkood bixin adeegga, waana sababta shaqada loogu qabto qolal la mid ah kan Nairobi beddelkii lagu qaban lahaa wasaaradaha qaranka oo keliya.

Dhinaca Soomaaliya, kulankani wuxuu ku soo beegmayaa sanad gudihiis oo dhaqdhaqaaq joogto ah laga sameeyay arrimahan. Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka ayaa saxiixday sharciga amniga internetka, waxayna dhistay xarun ka jawaabta dhacdooyinka amniga internetka. Sidoo kale, waxay qabataa Madasha Amniga Internetka ee Qaranka sanad kasta iyada oo la kaashanaysa Jaamacadda Muqdisho, taas oo bishii hore bilowday shahaadadii koowaad ee jaamacadeed ee ugu horreysay dalka ee dhinaca amniga internetka iyo sirdoonka macmalka ah (AI). Bangiga Dhexe ayaa iswaafajinayay nidaamyadiisa lacag-bixinta iyo kormeerka isagoo raacaya heerarka Bulshada Bariga Afrika, wuxuuna ka qaybgalay Guddiga Arrimaha Lacagta ee EAC ee ku shiray Kampala bishii Luulyo.

Sawirka gobolka ayaa dhinaca kale isbedelaya isla xilligan. Jabuuti ayaa bishan qabatay madashii ugu horreysay ee qaran ee sirdoonka macmalka ah, halkaas oo Wasiirka u qaabilsan Dhaqaalaha Casriga ah uu soo bandhigay qiimeyn diyaar garow oo lala sameeyay UNESCO. Wuxuuna ka digay in afafka Soomaaliga, Canfarta iyo Carabiga ay tahay in ay boos ku yeeshaan nidaamyada la dhisayo, haddii kale dadka ku hadla luuqadahaas ay wajihi doonaan go'doomin xagga tignoolajiyada ah. Wasiirka Dhaqaalaha ee Jabuuti ayaa isla madashaas u sheegay in laba iyo toban fiilooyinka badda hoosteeda mara ay soo gaaraan dalkaas, halka saddex kalena ay socdaan.

Ka qaybgalayaasha Nairobi ayaa sidoo kale dib u eegis ku sameynaya wixii shaqooyin hore ay soo saareen, oo ay ku jiraan dadaallada iswaafajinta, goobaha aqoon-wadaagga iyo heshiisyada laba geesoodka ah ee ilaa hadda taageeray isku-xirka isaga gudba xuduudaha.

Xoghaynta ayaa sheegtay in natiijooyinka laga filayo in ay gacan ka geystaan Bariga Afrika oo si aad ah isugu xiran, halkaas oo muwaadiniinta, ganacsiyada iyo dowladuhu ay heli karaan adeegyo dijitaal ah oo sugan, ka qaybgalaan suuqyada gobolka, kana faa'iidaystaan fursadaha dhaqaalaha casriga ah.

Ka qaybgalka Soomaaliya ayaa ka tarjumaya hanaan ballaaran oo saddexdii bilood ee la soo dhaafay soo socday, kaas oo hay'adaha Soomaaliyeed ay boosas kaga qaateen gudaha ururada goboleedka iyo kuwa caalamiga ah ee dejiya heerarka ay ku shaqeeyaan. Tusaale ahaan, Bangiga Dhexe oo fadhiyay Guddiga Arrimaha Lacagta, Xafiiska Hanti-dhowrka Guud oo ku biiray kooxda shaqada ee INTOSAI ee la dagaalanka musuqmaasuqa iyo dhaqaale dhaqida, Wasaaradda Ganacsiga oo guddoominaysa shirkii ugu horreeyay ee wasiirada ganacsiga ee Hindisaha Geeska Afrika ee Addis Ababa bishan, iyo hadda galitaanka faylka dhijitaalka ah ayaa caddayn u ah horumarkaas. Xaalad kasta, dalku wuxuu fadhiyaa miiska halka sharciyada lagu heshiiyo beddelkii uu dib ka heli lahaa xeerarkaas.