{"id":550381,"date":"2025-12-05T15:22:44","date_gmt":"2025-12-05T12:22:44","guid":{"rendered":"https:\/\/sonna.so\/so\/?p=550381"},"modified":"2025-12-07T15:26:21","modified_gmt":"2025-12-07T12:26:21","slug":"taariikh-nololeedkii-aun-marxuum-cali-hagarey-warbixin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sonna.so\/so\/taariikh-nololeedkii-aun-marxuum-cali-hagarey-warbixin\/","title":{"rendered":"Taariikh nololeedkii: AUN  Marxuum  Cali Hagarey  ( Warbixin)"},"content":{"rendered":"<p>AUN Xaaji Cali Maxamed Hiraabe, oo si weyn loogu yaqaan \u201cCali Hagarey\u201d, wuxuu ka mid ahaa shaqsiyaadkii ugu saamaynta badnaa taariikhda siyaasadda, halganka iyo dowladnimada Soomaaliyeed,Wuxuu ku geeriyooday dalka Canada isagoo 107 sano jir ah, halkaas oo lagu aasay, Xaaji Cali wuxuu ka mid ahaa xubnihii ugu dambeeyay ee ka noolaa Baarlamaankii ugu horreeyey iyo Golaha Wasiirrada ee Soomaaliya xilligii gobannimada lagu dhawaaqay 1960-kii.<\/p>\n<p>Dhalashada iyo Waxbarashada Hore<\/p>\n<p>Waxa uu ku dhashay degmada Cadale ee gobolka Shabeellaha Dhexe.<\/p>\n<p>Waxbarashadiisii Qur\u2019aanka Kariimka ayuu ka bilaabay isla degmadaas.<\/p>\n<p>Macallinkiisii Qur\u2019aanka wuxuu ahaa Sheekh Axmed Gabyoow \u201cWacdiyow\u201d.<\/p>\n<p>Sida uu ku helay naanaysta \u201cCali Hagarey\u201d<\/p>\n<p>Macallinkiisii oo muddo maqnaa markii uu soo laabtay ayaa arkay arday aad u hufan oo Qur\u2019aanka xifdisay balse aan qorin aqoonin,Cali ayaa u qori jiray casharrada oo uu u dedejin jiray fahamkooda, taas oo keentay in macallinku yiraahdo: \u201cCali hagarey carruurta.\u201d Waxaa sidaas ku dhalatay naanaystiisii caan noqotay.<\/p>\n<p>Bilowgii Nolosha iyo Hal-abuurkiisa Siyaasaddeed<\/p>\n<p>Wuxuu u soo wareegay magaalada Muqdisho si uu u sii barto cilmiga diinta iyo aqoonta guud.<\/p>\n<p>Sannadkii 1943 ayuu ku biiray ururkii SYL, isagoo kaalin firfircoon ka qaatay hormuudnimadiisa.<\/p>\n<p>Wuxuu isla waqtigaas bilaabay inuu barto luqadda Talyaaniga iyo culuumta siyaasadda.<\/p>\n<p>Shaqadiisa Baarlamaanka iyo Wasiirnimada<\/p>\n<p>1950: Wuxuu shaqo ka bilaabay Baarlamaankii dalka, oo markaas ka koobnaa 60 xubnood (50 Soomaali + 10 ajaanib ah).<\/p>\n<p>1960: Wuxuu ka mid noqday 90-kii xildhibaan ee Baarlamaanka Soomaaliya ee Koonfureed ka hor midowgii 1-da Luulyo.<\/p>\n<p>Midowgii kadib wuxuu ka mid noqday 123-kii xildhibaan ee labada gobol.<\/p>\n<p>Wasiirkii Warfaafinta iyo Dalxiiska (1960\u20131964)<\/p>\n<p>Xaaji Cali wuxuu noqday Wasiirkii Warfaafinta iyo Dalxiiska ee dowladdii Soomaaliyeed ee cusub, isagoo fuliyay hawlo wax-ku-ool ah oo saameyn qaran yeeshay.<\/p>\n<p>Waxqabadadii ugu waaweynaa waxaa ka mid ahaa:<\/p>\n<p>Dirista 205 arday oo waxbarasho dibadeed loo qaaday:<\/p>\n<p>52 \u2013 Somali Airlines<\/p>\n<p>15 \u2013 Bulgaariya (kadibna Talyaaniga)<\/p>\n<p>8 \u2013 Warfaafinta<\/p>\n<p>13 \u2013 Dalxiiska iyo adeegyada la xiriira<\/p>\n<p>Wuxuu ahaa mas\u2019uulkii ugu horreeyey ee Soomaaliya u saxiixa heshiis iskaashi oo lala galo Jamhuuriyadda Shiinaha.<\/p>\n<p>Wuxuu dalka keenay 3 wargeys oo lagu kala daabici jiray Talyaani, Ingiriisi iyo Carabi.<\/p>\n<p>Shaqadiisa waxay ku dhisnayd cadaalad, karti iyo sinaan, isagoo si joogto ah u ilaalin jiray madax-bannaanidiisa shaqo.<\/p>\n<p>Dhaqankiisa shaqo awgeed, wuxuu helay kalsoonida hoggaamiyeyaashii dalka sida:<\/p>\n<p>AUN Madaxweyne Aadan Cabdulle Cismaan<\/p>\n<p>AUN Ra\u2019iisul Wasaare Cabdirashiid Cali Sharmaarke<\/p>\n<p>Jagooyinka Kale ee Qaranka<\/p>\n<p>1966: Waxaa loo doortay Xoghayaha Guud ee SYL.<\/p>\n<p>Sidoo kale wuxuu soo noqday Wasiiru-Dowlaha Madaxtooyada.<\/p>\n<p>Noloshiisii Dibadda iyo Ka Qayb-qaadashadii Jabhadaha<\/p>\n<p>Kadib kacaankii 1969, wuxuu muddo yar kadib dalka ka baxay.<\/p>\n<p>1978: Wuxuu ka mid ahaa aas-aasayaashii SSF, oo markii dambe isu beddelay jabhaddii SSDF.<\/p>\n<p>1989: Wuxuu ka mid ahaa aas-aasayaashii USC.<\/p>\n<p>1990: Wuxuu ka mid noqday odoyaashii Manifesot-ga ee soo saaray bayaankii siyaasaddeed ee ugu miisaanka badnaa xilligii kala-guurka.<\/p>\n<p>Qoyska iyo Dhaxalka Nololeed<\/p>\n<p>Xaaji Cali wuxuu ka tagay carruur iyo awoowayaal badan oo ku faana magaca, dadaalka iyo hannaankiisii wanaagsan ee uu bulshada u adeegsaday. Wuxuu bulshada u reebay dhaxal taabanaya:<\/p>\n<p>Halgan qaranimo<\/p>\n<p>Horumar dowladnimo<\/p>\n<p>Dhiirrigelinta kumannaan dhalinyaro Soomaaliyeed oo uu u furay waddooyinka aqoonta<\/p>\n<p>Daacadnimo, dulqaad iyo wadaniyad lagu xusuusan doono<\/p>\n<p>Gunaanad<\/p>\n<p>AUN Xaaji Cali Maxamed Hiraabe \u201cCali Hagarey\u201d wuxuu ahaa tiir taariikheed oo ka mid ah dhismihii dowladnimada Soomaaliya. Waa halyey ku suntan adeeg qaran, hoggaan furan iyo waaya-aragnimo qoto dheer. Dhaxalkiisa siyaasadeed iyo midkiisa bulsho waxay sii ahaan doonaan xusuus sharaf leh oo ka mid noqota taariikhda qaran.<\/p>\n<p>Ilaahay ha u naxariisto, Jannatul Fardowsa ha ka waraabiyo.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-550383 size-full\" src=\"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1-1536x1152-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1152\" srcset=\"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1-1536x1152-1.jpeg 1536w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1-1536x1152-1-300x225.jpeg 300w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1-1536x1152-1-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1-1536x1152-1-768x576.jpeg 768w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1-1536x1152-1-860x645.jpeg 860w\" sizes=\"auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-550382 size-full\" src=\"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.14-AM-1536x1152-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1152\" srcset=\"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.14-AM-1536x1152-1.jpeg 1536w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.14-AM-1536x1152-1-300x225.jpeg 300w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.14-AM-1536x1152-1-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.14-AM-1536x1152-1-768x576.jpeg 768w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.14-AM-1536x1152-1-860x645.jpeg 860w\" sizes=\"auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/> \u00a0<img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-550384 size-full\" src=\"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1536x1152-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1152\" srcset=\"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1536x1152-1.jpeg 1536w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1536x1152-1-300x225.jpeg 300w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1536x1152-1-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1536x1152-1-768x576.jpeg 768w, https:\/\/sonna.so\/so\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/WhatsApp-Image-2025-12-04-at-8.02.15-AM-1536x1152-1-860x645.jpeg 860w\" sizes=\"auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AUN Xaaji Cali Maxamed Hiraabe, oo si weyn loogu yaqaan \u201cCali Hagarey\u201d, wuxuu ka mid ahaa shaqsiyaadkii ugu saamaynta badnaa taariikhda siyaasadda, halganka iyo dowladnimada Soomaaliyeed,Wuxuu ku geeriyooday dalka Canada isagoo 107 sano jir ah, halkaas oo lagu aasay, Xaaji Cali wuxuu ka mid ahaa xubnihii ugu dambeeyay ee ka noolaa Baarlamaankii ugu horreeyey iyo [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":58,"featured_media":550385,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[82],"tags":[],"class_list":{"0":"post-550381","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-maqaallada"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/550381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/users\/58"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=550381"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/550381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":550386,"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/550381\/revisions\/550386"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/media\/550385"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=550381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=550381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sonna.so\/so\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=550381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}